انواع داروهای سرطان کدام‌اند؟

درمان سرطان در قرن اخیر پیشرفت بزرگی داشته است. انکولوژی،پیشرفت‌های آن با درمان‌های تنها یا ترکیبی، هر روز به زندگی بیماران بیشتری کمک می‌کند. افزایش تنوع درمان ممکن است به‌ویژه بیماران و نزدیکانشان را سردرگم کند. بنابراین کوشیدیم داروهای ضدسرطان پرکاربرد و مفهوم درمان ترکیبی را به‌اختصار توضیح دهیم.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی که امروز با شنیدن درمان سرطان نخست به ذهن می‌رسد، دارو یا داروهایی است که برای بهبود مستقیم سرطان استفاده می‌شوند. هدف این داروهای کشف‌شده در سال‌های 1950، نابودی مستقیم سلول‌های سرطانی سریع‌الرشد و تکثیرشونده یا کنترل رشد آن‌هاست. از همین رو شیمی‌درمانی‌ها، سیتوتوکسیک، (کشنده سلول) نامیده می‌شوند. شیمی‌درمانی همان‌طور که ممکن است برای درمان کامل سرطان استفاده شود، خطر عود سرطان، برای کاهش آن یا توقف و کند کردن رشد سرطان نیز تجویز می‌شود. 

• نئوادجوانت، شیمی‌درمانی (کوچک‌کننده): به هدف کوچک کردن تومور پیش از درمان اصلی مانند جراحی اشاره دارد. 
• ادجوانت، شیمی‌درمانی (محافظتی): روش کمکی درمان اصلی است. پس از جراحی یا پرتودرمانی انجام می‌شود و هدفش نابودی سلول سرطانی باقی‌مانده احتمالی در بدن است. بدین ترتیب برای کاهش خطر عود بیماری تلاش می‌شود.
• تسکینی، شیمی‌درمانی (حمایتی): هدف اینجا کاهش درد و دیگر شکایت‌های مرتبط با سرطان با کوچک کردن تومور و کمک به طول عمر است. شیمی‌درمانی تسکینی وقتی سرطان، متاستاز، بدهد یا پس از درمان عود کند، استفاده می‌شود.

هورمون‌درمانی

پستان، و، پروستات، بخش بزرگی از سرطان‌های این‌ها برای رشد و تکثیر به هورمون نیاز دارند. این هورمون در سرطان پستان، استروژن، و در سرطان پروستات، آندروژن‌ها،هستند (مانند تستوسترون). کاهش سطح این هورمون‌ها یا جلوگیری از استفاده سلول سرطانی از آن‌ها، بیشتر اوقات برای مدتی تومور حساس به هورمون را کوچک یا رشدش را کند می‌کند. درمان‌های هورمونی که توسعه آن‌ها در آغاز سال‌های 1970 شروع شد، به‌تنهایی یا همراه جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی استفاده می‌شوند.

- هورمون‌درمانی سرطان پستان (با جزئیات)

- هورمون‌درمانی سرطان پروستات (با جزئیات)

درمان‌های دارویی هوشمند هدفمند

داروهای هوشمند، شناخته‌شده با این نام، اهداف ژنتیکی، درمان معطوف به آن‌ها، ژن‌ها، پروتئین‌ها یا بافت‌های معینی را هدف می‌گیرد که رشد و بقای سرطان را ممکن می‌کنند. این داروهای کشف‌شده پس از سال‌های 1980، نقاط ضعف مخصوص سرطان را هدف می‌گیرند؛ بدین ترتیب تکثیر سلول سرطانی متوقف یا رشد آن کند می‌شود، در حالی که سلول طبیعی بسیار کمتر آسیب می‌بیند.

این درمان‌های دارویی هوشمند نسل تازه، فرایندهای سلولی زیر را هدف می‌گیرند:

• ژن‌های بیش‌فعال: DNA،جهش‌های انباشته در آن، پروتوانکوژن را فعال و ژن سرکوبگر تومور را غیرفعال می‌کنند (برای ژن‌های مرتبط با سرطان، ببینید،).
• وادارکننده سلول سرطانی به تکثیر مداوم، مسیرهای انتقال پیام درون‌سلولی،,
• آپوپتوز، مقاومت به پیام‌های آن (مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول)،
• سازوکارهای متاستاز سلول سرطانی و،
• رگ‌زایی،: تشکیل رگ خونی تازه برای تومور.

درمان هدفمند برای هر بیمار و هر نوع سرطان قابل استفاده نیست. برای استفاده از داروی هدفمند، اغلب برای تعیین مناسب بودن داروها، آزمایش‌های ژنتیکی، باید انجام شوند.

داروهای هدفمند سرطان در 3 دسته بررسی می‌شوند:

1.  داروهای مولکول کوچک، 
2. آنتی‌بادی‌های مونوکلونال، 
3.  کونژوگه‌های آنتی‌بادی‌ـ‌دارو،

بیشتر داروهای معطوف به اهداف ژنتیکی، مهارکننده‌های تیروزین‌کیناز با ساختار مولکول کوچک، و، آنتی‌بادی‌های مونوکلونال،هستند. داروهای مولکول کوچک را با پسوند «،-ib» و آنتی‌بادی مونوکلونال را با «،-ab» در پایان نامشان به‌آسانی می‌شناسید. مهارکننده تیروزین‌کیناز، داروی ضدسرطان خوراکی،است. آنتی‌بادی مونوکلونال به‌صورت تزریقی (بیشتر سرم وریدی و اندکی تزریق زیرپوستی) تجویز می‌شود.

1. داروهای مولکول کوچک

داروهای مولکول کوچک به‌اندازه‌ای کوچک‌اند که برای اثرگذاری آسان وارد سلول هدف شوند. بیشتر داروهای مولکول کوچک درمان سرطان، عوامل ویژه درون سلول دخیل در تکثیر، بقا، مهاجرت و رگ‌زایی را هدف می‌گیرند. چون هدف مشخص دارند، اغلب داروی هدفمند نامیده می‌شوند. با این حال انواع دیگر دارو مانند آنتی‌بادی مونوکلونال نیز می‌توانند هدفمند دانسته شوند.

دسته‌های مختلف داروی مولکول کوچک با عامل یا فرایند مهارشده تعریف می‌شوند. برای مثال دسته بزرگی، مهارکننده تیروزین‌کیناز است: مولکول‌هایی که پروتئین‌های درون سلول یا بیان‌شده توسط سلول (تیروزین‌کینازها) را سرکوب می‌کنند. برای مثال در سرطان ریه، EGFR، و، ALK، گیرنده، جهش‌ها،داروهای معطوف به آن‌ها.

عوارض داروهای مولکول کوچک بر اساس سازوکار اثر تغییر می‌کنند و بیشتر عوارض خفیف در نظر گرفته می‌شوند.

داروی مولکول کوچک معمولاً خوراکی داده می‌شود و این آن را برای بیشتر بیماران مناسب می‌کند.

2. آنتی‌بادی‌های مونوکلونال

آنتی‌بادی‌های مونوکلونال (mAb) داروهای زیستی بزرگ‌اند، یعنی از جاندار تولید می‌شوند؛ در آزمایشگاه توسعه یافته و به‌ویژه برای شناسایی و اتصال به هدف در گردش خون طراحی شده‌اند. با این کار گیرنده و پیام سلولی رو به درون از غشای سلول را سرکوب می‌کنند، آپوپتوز، یا عملکردی مانند آن، یا فعالیت دستگاه ایمنی را غیرمستقیم تحریک می‌کنند. بعضی آنتی‌بادی‌های مونوکلونال چون پروتئین ویژه یک مسیر پیام‌رسانی را هدف می‌گیرند، درمان هدفمند دانسته می‌شوند. نمونه‌ها، تراستوزوماب هدفمند گیرنده HER2، یا، بواسیزوماب هدفمند فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (VEGF)، هستند. نسل تازه‌ای که در ادامه با جزئیات گفته می‌شود، ایمنی‌درمانی‌ها، نیز داروهایی با ساختار آنتی‌بادی مونوکلونال‌اند که طراحی شده‌اند دستگاه ایمنی سلول سرطانی را بیگانه بشناسد.

عوارض آنتی‌بادی مونوکلونال بر سازوکار اثر خاص آن استوار است. با این حال همه آن‌ها ممکن است پاسخ آلرژیک مانند واکنش آنافیلاکتیک یا واکنش مرتبط با انفوزیون (سرم وریدی) ایجاد کنند. بیشتر عوارض خفیف دانسته می‌شوند.

به دلیل اندازه بزرگ و تشکیل از مولکول‌هایی که معمولاً در محیط اسیدی معده تخریب می‌شوند، آنتی‌بادی مونوکلونال وریدی تجویز می‌شود.

3. کونژوگه‌های آنتی‌بادی‌ـ‌دارو

کونژوگه آنتی‌بادی‌ـ‌دارو سازوکار دوگانه دارد: هدف مشخص بیان‌شده روی سطح سلول سرطانی را می‌گیرد و پس از رسیدن به هدف، داروی سیتوتوکسیک (کشنده سلول) آزاد می‌شود. برای این منظور از 3 بخش متفاوت تشکیل می‌شود:

1. یک آنتی‌بادی مونوکلونال به‌عنوان حامل،
2. یک مولکول کوچک به‌عنوان داروی سیتوتوکسیک و،
3. یک پیونددهنده که مولکول کوچک را به آنتی‌بادی وصل می‌کند.

چون این داروها سلول سرطانی را هدف می‌گیرند، می‌توان مولکول کوچک قوی‌تر را با اثر خارج‌هدف کمتر از شیمی‌درمانی سنتی استفاده کرد.

سازوکار عوارض کونژوگه آنتی‌بادی‌ـ‌دارو هنوز کاملاً درک نشده، اما عمدتاً با سازوکار اثر مولکول کوچک آن مرتبط به نظر می‌رسد. واکنش آلرژیک نیز ممکن است، چون این داروها آنتی‌بادی دارای نقش تنظیم ایمنی دارند. مانند آنتی‌بادی مونوکلونال، کونژوگه آنتی‌بادی‌ـ‌دارو معمولاً وریدی تجویز می‌شود. یکی از شناخته‌شده‌ترین داروهای این ساختار در درمان سرطان پستان، Kadcyla (آدو-تراستوزوماب امتانسین)،.

ایمنی‌درمانی سرطان

پس از داروهای هدفمند سلول سرطانی، با برداشتن سازوکار ترمز پیش روی دستگاه ایمنی، اثرکننده، مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی، توسعه آن‌ها پس از سال‌های 1990 آغاز شد. امروزه در شناسایی و درمان سرطان، دستگاه ایمنی، نقش مهمی دارد؛ این روشن شده است. اکنون تنها هدف تومور نیست، بلکه، ریزمحیط تومور، و دستگاه ایمنی نیز هست. مشخص شده تومورها چگونه با سازوکارهای مختلف (CTLA-4، PD1 و PD-L1) از نظارت دستگاه ایمنی می‌گریزند و داروهای مؤثر بر این سازوکارها، ایمنی‌درمانی‌ها، نامیده می‌شوند. به‌اختصار این ایمنی‌درمانی‌ها به‌جای کشتن یا هدف‌گیری مستقیم سلول سرطانی، با حمایت از دستگاه ایمنی بیمار می‌کوشند آن را به انجام وظیفه‌اش وادارند. ایمنی‌درمانی‌هایی که هر روز برای انواع بیشتری از سرطان مؤثر شناخته می‌شوند، اکنون در کشور ما برای سرطان پوستی ملانوم بدخیم، سرطان کلیه و بعضی زیرنوع‌های لنفوم تأیید گرفته‌اند.

- موضوع مرتبط: عوارض داروهای ایمنی‌درمانی چیست و چگونه درمان می‌شوند؟

درمان‌های ترکیبی

سرطان با زیرنوع‌ها و انواع نادرش به شمار 1000، گروهی از بیماری‌های پیچیده و چندعلتی است و اکنون بسیار بهتر درک شده که درمان چنین بیماری‌ای با یک دارو یا روش تنها اغلب ممکن نیست. امروزه نتایج موفق و پایدار با ترکیب بسیاری از انواع داروی گفته‌شده و دیگر روش‌های درمان سرطان (مانند جراحی، پرتودرمانی، هایپرترمی، درمان تخریبی ناحیه‌ای و جراحی کم‌تهاجمی) حاصل می‌شوند. در این نقطه، کار تیمی چندتخصصی از متخصصان حوزه خود بسیار مهم است.