شیمی‌درمانی خوراکی ـ قرص هدفمند چیست؟ مزایا و معایب آن؟
در این مقاله
شیمی‌درمانی خوراکی و قرص هدفمند سرطان چیست؟
شیمی‌درمانی خوراکی و قرص هدفمند گرچه گاهی به‌جای هم به کار می‌روند، تفاوت‌های تعریف‌شده در ادامه را دارند.
شیمی‌درمانی خوراکی، شکل قرصی داروهای کلاسیک شیمی‌درمانی است که از راه داخل‌وریدی (سیاهرگ) داده می‌شوند (شیمی‌درمانی قرصی). برای مهار و کند کردن تقسیم سلول‌های سرطانی و کشتن آن‌ها طراحی شده است.
قرص‌های هدفمند سرطان برخلاف شیمی‌درمانی عمل می‌کنند؛ به‌جای اثر مستقیم سیتوتوکسیک (کشنده) بر سلول سرطانی، مسیرهای رشد سلولی را سرکوب می‌کنند.
مانند داروهای نسخه‌ای دیگر، افراد می‌توانند داروهای شیمی‌درمانی خوراکی و قرص هدفمند سرطان را در خانه مصرف کنند. همچنین داروهای خوراکی سرطان می‌توانند احساس کنترل بیشتر بر درمان را به بیمار بدهند.
نکته: داروهای هدفمند سرطان فقط قرصی نیستند (انواع تزریق داخل‌وریدی در سرم نیز وجود دارند؛ برای مثال تراستوزوماب، پرتوزوماب و ریتوکسیماب)
شیمی‌درمانی‌های داخل‌وریدی بی‌تردید می‌توانند جان نجات دهند، اما درجات مختلف عوارض دارند. تجویز متداول شیمی‌درمانی با تزریق دارو یا ترکیب داروها در سرم به ورید انجام می‌شود و معمولاً در بیمارستان یا کلینیک (مرکز شیمی‌درمانی) است؛ همچنین اغلب به پورت وریدی نیاز دارد.
این داروها معمولاً قرص یا کپسول‌اند، اما ممکن است به‌شکل مایع یا قرص حل‌شونده زیر زبان نیز وجود داشته باشند.
نمونه‌های داروهای شیمی‌درمانی خوراکی (ابتدا ماده مؤثر و در پرانتز برخی نام‌های تجاری):
- کاپسیتابین (Xeloda, Kapeda): برای درمان سرطان کولون و پستان
- اتوپوزاید (Lastet): برای درمان بسیاری سرطان‌ها (ریه، بیضه، پستان، لنفوم و غیره)
- سیکلوفسفامید (Endoxan): بسیاری سرطان‌ها (لوسمی، تخمدان، بیضه، پستان و غیره، همچنین بیماری‌های خودایمنی و پیوند عضو)
- وینورلبین (Navelbine): برای درمان سرطان ریه و پستان
نمونه‌های قرص هدفمند سرطان:
- ایماتینیب (Glivec): KML، برای درمان تومور استرومایی دستگاه گوارش
- ارلوتینیب (Tarceva): EGFR مثبت برای درمان سرطان ریه
- روکسولیتینیب (Jakafi): برای درمان میلوفیبروز و پلی‌سیتمی ورا
- پالبوسیکلیب (Ibrance): برای درمان سرطان پستان هورمون‌مثبت
- سونیتینیب (Sutent): درمان تومور استرومایی گوارش، سرطان کلیه و تومور نورواندوکرین پانکراس
در برخی منابع، داروهای مورد استفاده سرطان، یعنی داروهای مهارکننده هورمون نیز شیمی‌درمانی خوراکی دانسته می‌شوند. نمونه‌ها؛
- لتروزول (Femara): درمان سرطان پستان
- ابیراترون (Zytiga): درمان سرطان پروستات
داروهای خوراکی سرطان (شیمی‌درمانی خوراکی و قرص هدفمند) چگونه عمل می‌کنند و چه اثربخشی باید انتظار داشت؟
همه این داروها متفاوت عمل می‌کنند و دوزشان متفاوت است. دوز همچنین به نوع سرطان بستگی دارد.
پزشک یا پرستار آموزش انکولوژیجزئیات مشخص مصرف داروها را با بیمار و مراقب او در میان می‌گذارند.
در ادامه اطلاعات برخی قرص‌های هدفمند رایج در درمان سرطان آمده است:
- اوسیمرتینیب (Tagrisso)، درمان سرطان ریه
- کریزوتینیب (Xalkori)، درمان سرطان ریه
- آلکتینیب (Alecensa)، درمان سرطان ریه
- لنواتینیب (Lenvima)، درمان سرطان کبد
- انزالوتامید (Xtandi)، درمان سرطان پروستات
آموزش داروهای خوراکی سرطان باید شامل موارد زیر باشد:
دوزبندی
بسیار مهم است داروهای خوراکی سرطان دقیقاً طبق برنامه پیشنهادی پزشک مصرف شوند.
اگر بیمار مصرف قرص را فراموش کند، زمان‌ها را بیش‌ازحد نزدیک بگذارد، همراه آن داروی دیگری بخورد یا بدون تأیید پزشک مکمل‌ها مصرف کند، دارو ممکن است کمتر مؤثر شود. دوزبندی اشتباه می‌تواند عارضه شدید ایجاد کند.
بیماران باید دستور روشن دوزبندی از پزشک بگیرند، از جمله اینکه اگر یک داروی شیمی‌درمانی خوراکی یا قرص هدفمند را فراموش کردند یا تصادفاً دو عدد خوردند چه کنند. ثبت روزانه دارو می‌تواند به یادآوری مصرف کمک کند.
عوارض جانبی
بیماران تحت شیمی‌درمانی ممکن است درجات مختلف عوارض داشته باشند. توصیه می‌شود همه عوارض را ثبت و به پزشک منتقل کنند.
در ادامه عوارض داروهای خوراکی سرطان را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.
پیگیری بیمار
هنگام دریافت درمان سرطان، دستگاه ایمنی چون ضعیف می‌شود، عفونت و بیماری‌های دیگر ممکن است خطرناک‌تر باشند؛ برای مثال اگر لکوپنی و نوتروپنی ایجاد شود.
اگر فرد تحت درمان سرطان دچار علائم و شکایت‌هایی مانند تب یا آنفلوانزا شد، باید به پزشک مراجعه کند و بیماران سرطانی تب‌دار باید به اورژانس بروند.
نگهداری داروهای خوراکی سرطان
داروهای شیمی‌درمانی خوراکی و قرص‌های هدفمند باید در دمای معین نگهداری شوند. در این شرایط، تهویه یا گرمایش خانه باید برای کنترل دما به‌اندازه کافی خوب کار کند.
بسیار مهم است جعبه قرص در حمام / محیط مرطوب نباشد، زیرا دارو سریع‌تر خراب می‌شود.
همچنین جعبه قرص را ایمن و دور از دسترس کودک نگه دارید. جعبه باید برچسب واضح داشته باشد تا احتمال اشتباه گرفتن با داروی دیگر کم شود.
عوارض داروهای خوراکی سرطان چیست؟
هم در شیمی‌درمانی کلاسیک، هم خوراکی و هم قرص هدفمند، عارضه ممکن است رخ دهد؛ اما اصل کلی این است که عوارض داروهای خوراکی کمتر از شیمی‌درمانی داخل‌وریدی است. زیرا شیمی‌درمانی کلاسیک بر همه سلول‌ها، بیشتر بر سلول سرطانی، اثر کشنده دارد؛ اما قرص هدفمند با سازوکار مهار مسیرهای رشد و تکثیر داخل سلول عمل می‌کند.
در ادامه عوارض شایع داروهای خوراکی سرطان فهرست شده‌اند:
- تغییرات پوست
- زخم دهان
- کبودی آسان
- احساس خستگی
- عفونت یا علائم شبه‌آنفلوانزا
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- ریزش مو
فراوانی و شدت عوارض میان بیماران متفاوت است. همچنین تداخل داروهای شیمی‌درمانی و داروهای دیگر می‌تواند عوارض را بیشتر کند.
پیش از شروع شیمی‌درمانی، گفت‌وگو با انکولوژیست درباره مصرف الکل و مکمل‌های گیاهی مهم است. مصرف الکل همراه برخی داروهای خوراکی سرطان می‌تواند خطرناک باشد.
مزایای داروهای خوراکی سرطان
بسیاری افراد شیمی‌درمانی خوراکی یا قرص هدفمند را به شیمی‌درمانی داخل‌وریدی ترجیح می‌دهند، زیرا مراجعه به بیمارستان یا کلینیک کمتر می‌شود. درمان خوراکی امکان درمان در آسایش خانه خود را می‌دهد.
فواید بیرون نرفتن از خانه برای درمان عبارت‌اند از:
- مشکلات کمتر مراقبت از کودک
- اختلال کمتر فعالیت روزمره
- زمان ازدست‌رفته کمتر از کار
- حریم خصوصی بیشتر
- عوارض کمتر
برخی از رفتن به کلینیک برای درمان خوششان نمی‌آید، زیرا احساس بیماری یا نگرانی می‌کنند.
شیمی‌درمانی متداول معمولاً داخل‌وریدی و نیازمند سوزن است. برای افراد با هراس سوزن یا رگ‌های دشوار‌دسترس، شیمی‌درمانی خوراکی ممکن است گزینه کم‌دردتر و کم‌استرس‌تر باشد.
معایب داروهای خوراکی سرطان
- برای همه سرطان‌ها شیمی‌درمانی خوراکی یا قرص هدفمند وجود ندارد.
- بیمار ممکن است مصرف داروی خوراکی را فراموش کند (سازمان جهانی بهداشت برآورد می‌کند فقط 50 درصد افراد دارویشان را درست مصرف می‌کنند).
براساس نتایج مطالعه سال 2012، پایبندی به شیمی‌درمانی خوراکی ممکن است با زمان کم شود. نتایج نشان می‌دهد هرچه روند درمان فرد طولانی‌تر باشد، احتمال توقف مصرف دارو بیشتر است.
اثر برخی قرص‌های سرطان آن‌قدر قوی است که افراد برای لمسشان باید دستکش بپوشند. افراد دارای کودک خردسال باید دارو را دور از دسترس نگه دارند و قرص باقی‌مانده را ایمن دور بریزند.
دسترسی به این قرص‌ها نیز ممکن است مشکل باشد. گاهی باید دارو را چند روز یا هفته زودتر سفارش داد، بنابراین افراد پیگیر نبودن فرایند سفارش ممکن است دوزی را از دست بدهند.
نتیجه
شیمی‌درمانی خوراکی مشابه شیمی‌درمانی متداول عمل می‌کند، اما قرص هدفمند با مهار مسیر رشد سلولی عمل می‌کند. اگر برای نوع سرطان بیمار چنین دارویی باشد، برای افراد دارای پایبندی خوب به مصرف قرص، گزینه عالی درمان است. همچنین می‌تواند استرس مراجعات منظم بیمارستان را کاهش دهد.
داروهای خوراکی سرطان برای همه انواع و مراحل وجود ندارند. حتی اگر موجود باشند، ممکن است بهترین انتخاب برای همه نباشند. همچنین برای این داروها حتماً آموزش خوب مصرف لازم است.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.