რა არის პერორალური ქიმიოთერაპია — მიზნობრივი აბი? უპირატესობები და ნაკლოვანებები?
ამ სტატიაში
რა არის პერორალური (პირით მისაღები) ქიმიოთერაპია და კიბოს მიზნობრივი აბი?
პერორალური ქიმიოთერაპიის და მიზნობრივი აბის ტერმინები ზოგჯერ ურთიერთჩანაცვლებით გამოიყენება, თუმცა ქვემოთ აღწერილი განსხვავებები აქვთ.
პერორალური (პირით მისაღები) ქიმიოთერაპიაკლასიკური ინტრავენური (ვენაში შესაყვანი) ქიმიოთერაპიული წამლების აბების ფორმებია (აბებით ქიმიოთერაპია). ისინი კიბოს უჯრედების გაყოფის შესაჩერებლად, შესანელებლად და მოსაკლავადაა შექმნილი.
კიბოს მიზნობრივი აბები კი ქიმიოთერაპიისგან განსხვავებულად მოქმედებს: კიბოს უჯრედებზე პირდაპირი ციტოტოქსიკური (მომაკვდინებელი) ზემოქმედების ნაცვლად უჯრედული ზრდის გზების დათრგუნვით მუშაობს.
სხვა რეცეპტული წამლების მსგავსად, პერორალური ქიმიოთერაპიისა და კიბოს მიზნობრივი აბების მიღება სახლშიც შეიძლება. გარდა ამისა, პირით მისაღები კიბოს წამლები პაციენტს საკუთარ მკურნალობაზე მეტი კონტროლის განცდას შეიძლება აძლევდეს.
შენიშვნა: კიბოს მიზნობრივი წამლები მხოლოდ აბების სახით არ არსებობს (არსებობს ვენაში, საინფუზიო ხსნარში შესაყვანი მიზნობრივი წამლებიც; მაგალითად, ტრასტუზუმაბი, პერტუზუმაბი და რიტუქსიმაბი)
ინტრავენური ქიმიოთერაპია უდავოდ სიცოცხლის გადამრჩენელი მკურნალობაა, თუმცა სხვადასხვა სიმძიმის გვერდითი ეფექტები ახლავს. ტრადიციული ქიმიოთერაპია ერთი წამლის ან წამლების კომბინაციის საინფუზიო ხსნარით ვენაში შეყვანას გულისხმობს და ჩვეულებრივ საავადმყოფოში ან კლინიკაში (ქიმიოთერაპიის ცენტრში) ტარდება; ხშირად საჭიროა ვენური პორტიც .
ეს წამლები ჩვეულებრივ აბებად ან კაფსულებად არის, თუმცა არსებობს სითხეების ან ენის ქვეშ დასაშლელი ტაბლეტების ფორმებიც.
პერორალური ქიმიოთერაპიის წამლების მაგალითები (პირველად მოქმედი ნივთიერება, ფრჩხილებში ზოგი სავაჭრო სახელი):
- კაპეციტაბინი (Xeloda, Kapeda): მსხვილი ნაწლავისა და ძუძუს კიბოს მკურნალობაში
- ეტოპოზიდი (Lastet): მრავალი კიბოს (ფილტვის, სათესლე ჯირკვლის, ძუძუს, ლიმფომის და სხვ.) მკურნალობაში
- ციკლოფოსფამიდი (Endoksan): მრავალი კიბო (ლეიკემია, საკვერცხის, სათესლე ჯირკვლის, ძუძუს კიბო და სხვ., ასევე აუტოიმუნური დაავადებები, ორგანოს გადანერგვა)
- ვინორელბინი (Navelbine): ფილტვისა და ძუძუს კიბოს მკურნალობაში
კიბოს მიზნობრივი აბების მაგალითები:
- იმატინიბი (Glivec): ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემიის, გასტროინტესტინური სტრომული სიმსივნის მკურნალობაში
- ერლოტინიბი (Tarceva): EGFR-დადებითი ფილტვის კიბოს მკურნალობაში
- რუქსოლიტინიბი (Jakafi): მიელოფიბროზისა და ჭეშმარიტი პოლიციტემიის მკურნალობაში
- პალბოციკლიბი (Ibrance): ჰორმონდადებითი ძუძუს კიბოს მკურნალობაში
- სუნიტინიბი (Sutent): გასტროინტესტინური სტრომული სიმსივნეების, თირკმლის კიბოს, პანკრეასის ნეიროენდოკრინული სიმსივნის მკურნალობა
ზოგ წყაროში კიბოს სამკურნალოდ გამოყენებული ჰორმონების დამთრგუნველი წამლებიც პერორალურ ქიმიოთერაპიაში განიხილება. მაგალითებია;
- ლეტროზოლი (Femara): ძუძუს კიბოს მკურნალობა
- აბირატერონი (Zytiga): პროსტატის კიბოს მკურნალობა
როგორ მოქმედებს პირით მისაღები კიბოს წამლები (პერორალური ქიმიოთერაპია და მიზნობრივი აბები) და რა ეფექტიანობა უნდა ველოდოთ?
ყველა ეს წამალი განსხვავებულად მოქმედებს და დოზებიც განსხვავდება. დოზა კიბოს ტიპზეც იქნება დამოკიდებული.
ექიმი ან ონკოლოგიის სასწავლო ექთანიწამლების მიღების კონკრეტულ დეტალებს პაციენტსა და მის მომვლელს გაუზიარებს.
ქვემოთ კიბოს მკურნალობაში ხშირად გამოყენებული ზოგი მიზნობრივი აბის შესახებ ინფორმაციაა:
- ოსიმერტინიბი (Tagrisso) ფილტვის კიბოს მკურნალობა
- კრიზოტინიბი (Xalkori) ფილტვის კიბოს მკურნალობა
- ალექტინიბი (Alecensa) ფილტვის კიბოს მკურნალობა
- ლენვატინიბი (Lenvima) ღვიძლის კიბოს მკურნალობა
- ენზალუტამიდი (Xtandi) პროსტატის კიბოს მკურნალობა
პერორალური კიბოს წამლების შესახებ სწავლება უნდა მოიცავდეს:
დოზირება
მნიშვნელოვანია, რომ პირით მისაღები კიბოს წამლები ზუსტად ექიმის მიერ რეკომენდებული გრაფიკით მიიღოთ.
თუ პაციენტს აბის მიღება ავიწყდება, მიღებებს ძალიან აახლოებს, მათთან ერთად სხვა წამლებს იღებს ან ექიმის დაუდასტურებელ დანამატებს იყენებს, წამალი შეიძლება ნაკლებად ეფექტიანი იყოს. არასწორმა დოზირებამ მძიმე გვერდითი ეფექტები შეიძლება გამოიწვიოს.
პაციენტებმა ექიმისგან დოზირების მკაფიო მითითებები უნდა მიიღონ, მათ შორის რა გააკეთონ პერორალური ქიმიოთერაპიის ან მიზნობრივი აბის გამოტოვების ან შემთხვევით ორი აბის მიღებისას. წამლის დღიურის წარმოება მიღების გახსენებაში შეიძლება დაეხმაროთ.
გვერდითი ეფექტები
ქიმიოთერაპიის პაციენტებს სხვადასხვა სიმძიმის გვერდითი ეფექტები შეიძლება ჰქონდეთ. მათთვის რეკომენდებულია ყველა გვერდითი ეფექტის აღრიცხვა და ექიმისთვის შეტყობინება.
ქვემოთ პერორალური კიბოს წამლების გვერდით ეფექტებს უფრო დეტალურად განვიხილავთ.
პაციენტის მეთვალყურეობა
კიბოს მკურნალობისას იმუნური სისტემა სუსტდება, ამიტომ ინფექციები და სხვა დაავადებები შეიძლება უფრო საშიში იყოს, მაგალითად თუ ლეიკოპენია და ნეიტროპენია განვითარდა.
კიბოს მკურნალობისას ცხელების ან გრიპის მსგავსი ნიშნებისა და ჩივილების გაჩენისას ადამიანებმა ექიმს უნდა მიმართონ, ხოლო ცხელების მქონე კიბოს პაციენტები გადაუდებელ განყოფილებაში უნდა წავიდნენ.
პერორალური კიბოს წამლების შენახვა
პერორალური ქიმიოთერაპიისა და მიზნობრივი კიბოს აბები განსაზღვრულ ტემპერატურაზე უნდა ინახებოდეს. ამიტომ სახლში კონდიციონერი ან გათბობა ტემპერატურის სამართავად საკმარისად კარგად უნდა მუშაობდეს.
მნიშვნელოვანია აბების კოლოფები სააბაზანოში / ნესტიან გარემოში არ შეინახოთ, რადგან წამალი უფრო სწრაფად ფუჭდება.
ასევე მნიშვნელოვანია კოლოფების ბავშვებისთვის მიუწვდომელ, უსაფრთხო ადგილას შენახვა. მკაფიო ეტიკეტი უნდა ჰქონდეს, რათა სხვა წამალში არევის ალბათობა შემცირდეს.
რა გვერდითი ეფექტები აქვს პერორალურ კიბოს წამლებს?
გვერდითი ეფექტები კლასიკურ და პერორალურ ქიმიოთერაპიასა და მიზნობრივ აბებსაც შეიძლება ჰქონდეს, თუმცა ზოგადი პრინციპით პერორალური კიბოს წამლების გვერდითი ეფექტები ინტრავენურ ქიმიოთერაპიაზე ნაკლებია. კლასიკური ქიმიოთერაპია ყველა უჯრედზე, მეტად კი კიბოს უჯრედებზე, მომაკვდინებლად მოქმედებს; მიზნობრივი აბები კი უჯრედშიდა ზრდისა და გამრავლების გზების შემაფერხებელი მექანიზმებით მუშაობს.
ქვემოთ პერორალური კიბოს წამლების ხშირი გვერდითი ეფექტებია:
- კანის ცვლილებები
- პირის ღრუს წყლულები
- ადვილად ჩალურჯება
- დაღლილობის შეგრძნება
- ინფექციის ან გრიპის მსგავსი სიმპტომები
- გულისრევა, ღებინება ან დიარეა
- თმის ცვენა
გვერდითი ეფექტების სიხშირე და სიმძიმე პაციენტებში განსხვავდება. ქიმიოთერაპიისა და სხვა წამლების ურთიერთქმედებამ გვერდითი ეფექტები შეიძლება კიდევ უფრო გაზარდოს.
ქიმიოთერაპიის დაწყებამდე მნიშვნელოვანია ონკოლოგთან ალკოჰოლის მიღებისა და მცენარეული დანამატების შესახებ საუბარი. ზოგი პერორალური კიბოს წამლის გამოყენებისას ალკოჰოლის მიღება შეიძლება სახიფათო იყოს.
პერორალური კიბოს წამლების უპირატესობები
ბევრს პერორალური ქიმიოთერაპია ან მიზნობრივი აბები ინტრავენურ ქიმიოთერაპიას ურჩევნია, რადგან საავადმყოფოში ან კლინიკაში ნაკლები ვიზიტია საჭირო. პერორალური ქიმიოთერაპია საკუთარი სახლის კომფორტში მკურნალობის საშუალებას იძლევა.
მკურნალობისთვის სახლიდან არგასვლის სარგებელი შეიძლება იყოს:
- ბავშვის მოვლის ნაკლები პრობლემა
- ყოველდღიური საქმიანობის ნაკლები შეფერხება
- სამუშაო დროის ნაკლები დაკარგვა
- მეტი პირადულობა
- ნაკლები გვერდითი ეფექტი
ზოგ ადამიანს კლინიკაში მკურნალობისთვის სიარული არ მოსწონს, რადგან ეს ავადმყოფობის ან შფოთვის განცდას უჩენს.
ტრადიციული ქიმიოთერაპია ჩვეულებრივ ინტრავენურია და ნემსს მოითხოვს. ნემსის ფობიის ან რთულად მისადგომი ვენების მქონეთათვის პერორალური ქიმიოთერაპია ნაკლებად მტკივნეული და სტრესული არჩევანი შეიძლება იყოს.
პერორალური კიბოს წამლების ნაკლოვანებები
- ყველა კიბოსთვის პერორალური ქიმიოთერაპია ან მიზნობრივი აბები არ არსებობს.
- პაციენტს შეიძლება პერორალური კიბოს წამლის მიღება დაავიწყდეს (ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, ადამიანთა მხოლოდ 50 პროცენტი იღებს წამლებს სწორად).
2012 წლის კვლევის შედეგებით, პერორალური ქიმიოთერაპიისადმი ერთგულება დროთა განმავლობაში შეიძლება შემცირდეს. შედეგები აჩვენებს, რომ რაც უფრო ხანგრძლივია მკურნალობა, მით მეტია წამლის მიღების შეწყვეტის ალბათობა.
კიბოს ზოგი აბი იმდენად ძლიერი მოქმედებისაა, რომ შეხებისთვის ხელთათმანის ჩაცმაა საჭირო. მცირეწლოვანი ბავშვების მქონე ადამიანებმა წამლები მიუწვდომელ ადგილას უნდა შეინახონ და დარჩენილი აბები უსაფრთხოდ გადააგდონ.
ამ აბებზე წვდომაც შეიძლება პრობლემა იყოს. ზოგჯერ წამლის რამდენიმე დღით ან კვირით ადრე შეკვეთაა საჭირო, ამიტომ შეკვეთის პროცესის ვერმიყოლისას დოზა შეიძლება გამოტოვონ.
დასკვნა
პერორალური ქიმიოთერაპია ტრადიციულის მსგავსად მოქმედებს, მიზნობრივი კიბოს აბები კი უჯრედული ზრდის გზებს ბლოკავს. თუ პაციენტის კიბოსთვის ასეთი წამალი არსებობს, აბების მიღების კარგი ერთგულების მქონეთათვის ის შესანიშნავი არჩევანი შეიძლება იყოს. ასევე საავადმყოფოში რეგულარული ვიზიტების სტრესის შემცირება შეუძლია.
პერორალური კიბოს წამლები ყველა ტიპისა და სტადიისთვის არ არსებობს. არსებობის შემთხვევაშიც ყველასთვის საუკეთესო არჩევანი შეიძლება არ იყოს. ამ წამლების მიღების შესახებ სათანადო სწავლება აუცილებლად საჭიროა.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.