4-cü mərhələ mədə və qida borusu (ezofagus) xərçəngində immunoterapiya effektivdirmi?

Mədə xərçəngi hətta eramızdan əvvəl 3000-ci illərdə qədim Misir papiruslarında təsvir edilib. Xəstəliyin tezliyini və ölüm göstəricisini əks etdirən 1760-cı illərin statistik analizlərində ən çox rast gəlinən və ən ölümcül xərçəng adlandırılsa da, son 20 ildə həm xəstəliyin tezliyində, həm də həyat itkisi göstəricilərində sürətli azalma var. Bu vəziyyət xüsusilə mədə xərçənginin inkişafına səbəb sayılan Helikobakter infeksiyasının və digər ətraf mühit risk amillərinin aradan qaldırılması, əlbəttə, soyuducunun ixtirası ilə əlaqəlidir.

- Əlaqəli mövzu: Mədə xərçənginin təəccüblü tarixi, səbəbləri və əhəmiyyəti

Yerli irəliləmiş, təkrarlamış və ya metastaz vermiş (4-cü mərhələ) mədə xərçənginin müalicəsində məqsədimiz palliasiya, yəni ağrı, ürəkbulanma, qanaxma və ya mədədə tıxanmaya bağlı şikayətləri aradan qaldırmaq və ömrü uzatmaqdır. Bunu həm yerli müalicə üsulları, həm də kimyaterapiya, ağıllı dərmanlar və ya immunoterapiya kimi sistemik müalicə üsulları ilə təmin edə bilərik.

Ağciyər xərçəngi, bədxassəli melanoma dəri xərçəngi və böyrək xərçəngi kimi bir çox xərçəng tipində effektivliyi göstərilmiş yeni nəsil immunoterapiya olan və immun nəzarət nöqtəsi inhibitoru kimi işləyən pembrolizumab (Keytruda) adlı dərmanın mədə xərçəngində effektivliyi ilə bağlı tədqiqatlar nəticələnməyə başlayıb.

Pembrolizumab (Keytruda)

İmmun sistemin nəzarəti ilə əlaqəli PD-1 inhibitoru olan bu dərman immun hüceyrələrimizin şiş hüceyrələrinə qarşı korluğunu aradan qaldıraraq təsir edir. Mədə və mədə-qida borusu (ezofagus) birləşməsi xərçəngi olan 259 xəstənin daxil edildiyi KEYNOTE 59 tədqiqatı eyni zamanda pembrolizumabın sentyabr 2017-ci ildə FDA (Amerika Qida və Dərman İdarəsi) təsdiqini almasını təmin edib. İmmunoterapiyalar üçün effektivliyin mühüm göstəricisi olan biomarkerlərdən PD-L1-iyüksək dərəcədə müsbət olan xəstələrin müalicədən daha çox fayda gördüyü ortaya qoyulub. Tədqiqata daxil edilən xəstələr iki sıradan çox müalicə almış olsalar da, pembrolizumab müalicəsindən fayda görmənin median müddəti 8.4 ay müəyyən edilib. Müalicədən fayda görmə nisbəti %16 olduğu halda, dərmana bağlı yan təsirlər səbəbindən müalicəni yalnız 2 xəstə (%0.8) dayandırıb. Ümumilikdə yaxşı dözümlülüyə malik pembrolizumab bu klinik tədqiqatla FDA təsdiqi alıb.

- Əlaqəli mövzu: İlk dəfə mədə xərçənginin müalicəsi üçün bir immunoterapiya dərmanı FDA təsdiqi aldı

Dərmanın effektivliyini göstərən ən mühüm tədqiqat növü xəstəlik üçün effektivliyi sübut olunmuş standart müalicə rejimi ilə müqayisə aparılan tədqiqatdır. İndiyədək mədə xərçəngində immunoterapiyaları kimyaterapiya ilə birbaşa müqayisə edən tədqiqat olmadığı halda, iyun 2018-ci ildə onkologiyanın nüfuzlu jurnallarından olan Lancet Oncologyjurnalında dərc edilən və eyni zamanda 2018 Dünya Qastrointestinal Xərçəng Konqresində təqdim olunan bir tədqiqat əks-səda doğurdu.

Tədqiqatda mədə xərçəngində ikinci sırada istifadə olunan paklitaksel kimyaterapiyası ilə pembrolizumabın effektivliyi müqayisə edilib. Tədqiqata PD-L1 səviyyəsi > %1 olan 592 xəstə daxil edilib. Ümumi ömür müddəti və xəstəliyin pisləşməsinə qədər keçən müddət baxımından hər iki müalicə qrupu arasında statistik fərq aşkarlanmayıb. Lakin alt qrup analizinə baxdıqda statistik əhəmiyyət olmasa da, pembrolizumab alan xəstələrdə 1 illik sağqalımın kimyaterapiya alanlardan %13 çox olduğu, xüsusilə mədə-qida borusu birləşməsi şişi olanlarda bu fərqin daha böyük olduğu görünür. Xəstənin ümumi funksional vəziyyəti yaxşıdırsa, pembrolizumab alanlarda əlavə 3 ay daha uzun ömür müddətinə töhfə verdiyini söyləyə bilərik.

Müalicəyə bağlı yan təsirlər isə kimyaterapiya alan xəstələrdə %30 daha çox müşahidə edilib.

- Əlaqəli mövzu: İmmunoterapiya dərmanlarının yan təsirləri nələrdir, necə müalicə edilir?

Bu tədqiqat mədə xərçəngində pembrolizumab immunoterapiyasından daha çox fayda görən alt qrupun olduğunu göstərir, lakin hansı xəstələrin bu qrupa daxil olduğunu müəyyən etmək üçün əlavə analizlərə ehtiyac olduğu qənaətindəyəm.

Digər geniş istifadə olunan immunoterapiya dərmanlarından nivolumabın (Opdivo) tədqiqatına baxsaq, 493 mədə və ya mədə-qida borusu birləşməsi xərçəngi olan 493 xəstənin daxil edildiyi tədqiqata iki və ya daha çox sıra kimyaterapiya almış xəstələr qatılıb. Tədqiqatda nivolumab müalicəsindən fayda görmə nisbəti %11 olub və əlavə 1.2 aylıq ömür müddətinə töhfə verdiyi göstərilib. 12 aylıq sağqalıma töhfəsi isə əlavə %16-dır. Bu tədqiqatda PD-L1 səviyyəsinə baxılmadan bütün xəstə qrupuna müalicə verilməsinin arzu olunan nəticənin əldə edilməməsinə səbəb olduğunu düşünürəm. Nivolumabın digər immunoterapiya dərmanı olan ipilimumabla (Yervoy) birlikdə istifadəsinin qiymətləndirildiyi tədqiqat ASCO 2017 Konqresindətəqdim edilib, lakin ətraflı nəticələri hələ də dərc olunmayıb. Nivolumab bu tədqiqatlara əsasən Yaponiyada mədə xərçəngində istifadəyə daxil olub.

Bu tədqiqatlar əsasında pembrolziumabın mədə və mədə-qida borusu birləşməsi şişlərində effektiv və etibarlı müalicə variantı kimi yerini aldığı qənaətindəyəm; bununla belə, cavab gözləyən sualların araşdırılması davam edir. Açıqlanan hər elmi məlumatı sizinlə paylaşmağa davam edəcəyik.

Əlaqəli mövzu

• Mədə xərçəngi əməliyyatından əvvəl və sonra müalicə qərarı necə olmalıdır?
• Mədə xərçənginin əlamətləri nələrdir? Mədə xərçənginin diaqnozu və müalicəsi üçün nə soruşmalıyam? Nə bilməliyəm?