Az metastazlı xərçənglərdə nöqtəvi şüa müalicəsi ilə diqqətçəkən uğur

Bütün, 4-cü mərhələ xəstələrin gedişi eyni deyil. Az, metastaz sayına malik xəstələrin bir hissəsi intensiv müalicələrlə uzun sağqala, hətta nadir də olsa tam sağala bilər. “Az sayda metastaza malik olmaq” vəziyyətinə onkologiyada oliqometastaz adlanır. Bu az şişi, radioterapiya kimi yerli üsulla məhv etməyin ömrü yaxşılaşdıracağı düşünülürdü, amma sübut yetərsiz idi. THE LANCET adlı jurnalda aprel 2019-da dərc olunan SABR-COMET araşdırmasında hər hansı nahiyədə 1-dən 5-ə qədər metastatik şişi olan təxminən 100 xəstədən ibarət qrupda xarici (eksternal) radioterapiyanın bir növü olan stereotaktik bədən şüa müalicəsi (SBRT), palliativ qulluqla müqayisədə sağqalımı artırdı (41-ə qarşı 28 ay).

Oliqometastaz anlayışı 4-cü mərhələyə baxışı necə dəyişdi?

4-cü mərhələ xərçəngin eyni bioloji olmadığını deyən, metastaz spektr nəzəriyyəsiniilk, Dr. Weichselbaum və Hellman tərəfindən təsvir edildi. Bu nəzəriyyəyə görə bəzi xəstələrdə yalnız oliqometastaz adlandırılan məhdud metastatik xəstəlik yaranacağını proqnozlaşdırmışdılar. Artıq daha yaxşı bildiyimiz bu anlayış oliqometastatik xəstəlikdir. Yəni az sayda və yalnız müəyyən orqanlara metastazı olan xəstələr geniş yayılmış metastazı olanlara nisbətən daha müsbət xəstəlik gedişinə malikdir və bu xəstələrə kurativ (tam sağalma) məqsədlə regional müalicə tətbiq edilə bilər. Buna iki nümunə yalnız qaraciyər metastazı olan kolon xərçəngi və yalnız sümüyə yayılmış döş xərçəngi. Yalnız, sümük metastazlı döş xərçəngində sümüyə əməliyyatsız üsul və ya şüa, döşə standart yerli müalicə tətbiq edilə bilər.

Stereotaktik bədən radioterapiyası (stereotactic body radiotherapy = SBRT) və radiocərrahiyyə (stereotactic radiosurgery = SRS) nədir?

SBRT fərqi hesablanmış ümumi dozanı tək və ya bir neçə fraksiyada verməsidir.

Stereotaktik radiocərrahiyyə (stereotactic radiosurgery = SRS) beyin şişlərində, stereotaktik bədən radioterapiyası (stereotactic body radiation therapy = SBRT) isə ağciyər, sümük və qaraciyər kimi beyindən kənar orqanların şüalandırılmasında işlədilir.

SBRT ilə müalicə üçün hesablanmış ümumi dozanı bir neçə dəfədə verməklə həm yüksək dağıdıcı təsir, həm də şüa müalicəsinin yan təsirlərinin azaldılması mümkün olub. Bu formada SBRT erkən mərhələ xərçənglərdə cərrahiyyəyə yaxın nəticələr verərək ən məşhur əməliyyatsız xərçəng müalicələrindənolub. Oliqometastazda, məsələn onurğa metastazına bağlı, onurğa beyni basqısında təsirli nəticə verir.

SBRT-nin 3 təsiri düşünülür:

• Şüa ilə cərrahiyyəyə yaxın birbaşa dağıtma,
• Damar yığılması ilə qan axınının azalması,
• Zədələnmiş hüceyrə maddələri ilə immun sisteminin oyanması.

Aşağıda sol ağciyərdə erkən şişin SBRT müalicəsi var:

Stereotaktik üsullar üçün yüksək ayırdetməli görüntüləməyə ehtiyac var. Xüsusilə yaxşı müəyyən edilmiş kiçik şişlərdə (məsələn, ağciyər xərçənginin tək fəqərəyə metastaz verdiyi halda) üstün tutulur.

Bir nöqtəyə yüksək doza verildiyindən xəstənin sabitlənməsi (immobilizasiya) daha vacibdir.

SABR-COMET

Randomizə, açıq etiketli, faza 2 tədqiqat Kanada, Niderland, Şotlandiya, Avstraliyanın 10 xəstəxanasında idi. 1 ilə 5 metastaz, ECOG performans balı 0-1 arasında idi və ən azı 6 aylıq ömür gözləntisi vardı. Metastaz sayına (1–3-ə qarşı 4-5) görə təbəqələndirildikdən sonra xəstələr 2-yə 1 nisbətində təsadüfi iki qola ayrıldı və müalicə qoluna stereotaktik ablativ bədən radioterapiyası (stereotactic ablative radiotherapy = SABR), nəzarət qoluna isə palliativ qulluq tətbiq edildi (bu araşdırmada SBRT əvəzinə SABR termini istifadə edildi). Araşdırmanın ölçmək istədiyi birincili sonlanım nöqtəsi ümumi sağqalım idi.

Tapıntılar

• Qəbul 2012-2016-da idi.
• 99 xəstədən 33-ü (% 33) nəzarət, 66-sı (% 67) SABR oldu.
• SABR-də iki (% 3) çəkilib müalicə almadı; nəzarətdə də iki (% 6) çəkildi. 
• Nəzarətdə median, izləmə müddəti 25, SABR-də 26 ay idi. 
• Median, ümumi sağqalım, nəzarətdə 28, SABR-də 41 ay idi.
• SABR yalnız palliativə görə ölüm riskini %43 azaltdı.
• SABR-də 66 xəstədən 3-də (% 4-5) müalicə ölümü, nəzarətdə isə qulluğa bağlı ölüm yox idi.

Şərh

Stereotaktik ablativ bədən radioterapiyası (SABR) bu araşdırmanın birincili sonlanım nöqtəsini qarşılayan ümumi sağqalım yaxşılaşması ilə əlaqəli idi, lakin SABR qrupundakı 66 xəstənin üçündə (% 4-5) müalicə ilə əlaqəli ölüm vardı. Qəti ümumi sağqalım faydasını göstərmək və SABR-nin fayda verdiyi maksimum metastatik zədə sayını müəyyən etmək üçün daha geniş faz 3 sınaqları lazımdır. Həmçinin SABR-nin sistemli müalicə ilə deyil, yalnız palliativ müalicə ilə müqayisə edildiyini qəbul edərək, məhdud sayda metastazı olan diqqətlə seçilmiş xəstələr üçün alternativ seçim ola bilər. 

Əlaqəli mövzular:

- Erkən ağciyər xərçəngində əməliyyat, yoxsa şüa?

- Radioterapiyada son inkişaflar