Yoğun bağırsaq (kolon və düz bağırsaq) xərçəngi və Aralıq dənizi pəhrizi

Kolon və düz bağırsaq (yoğun bağırsaq) xərçəngiölkəmizdə həm kişilərdə, həm qadınlarda 3-cü ən çox görülən xərçəngdir və xərçəngə bağlı həyat itkisinin vacib səbəblərindən biridir. Erkən yaşlarda görülmə tezliyinin artması səbəbindən bir çox insan, kolon xərçənginə tutulma riskini azaltmaq üçün necə qidalanmalı olduğunu düşünür.

Digər tərəfdən, artıq kolon xərçəngi diaqnozu almış və müalicəsi tamamlanmış bir çox insan tez-tez bu sualı düşünür: Xərçəngin residiv (təkrarlanma) riskini azaltmaq üçün əlavə tədbirlər varmı?

Nəzarət edə biləcəyimiz tədbirlər arasında hamının bildiyi kimi sağlam həyat tərzi mənimsəmək var. Sağlam həyatın ən vacib göstəricilərindən biri ideal çəkidə olmaqdır. Bunun üçün sağlam qidalanmaq və aktiv yaşamaq demək olar şərtdir. İllərdir dünyanın ən yaxşı pəhriz sıralamalarında birinci olan Aralıq dənizi pəhrizi əslində ən gözəl sağlam qidalanma formasıdır.

Elmi araşdırmalar Aralıq dənizi pəhrizinin kolon xərçəngi riskini azaltdığını sübut etdi

Aralıq dənizi pəhrizinin çoxsaylı tədqiqatlarda kolon xərçəngi riskini azaltdığı göstərildi. 2018-də JAMA Oncologyjurnalında dərc edilən müşahidəvi tədqiqatın nəticələrinə görə, yaxşı qidalanma və məşq vərdişi kolon xərçəngli insanların ömrünü uzatmaqda təsirlidir.

Tərəvəz, meyvə, tam taxıl və paxlalılarla zəngin, əvəzində məhdud ət istehlaklı qidalanma çoxsaylı tədqiqatlarda kolon xərçənginin residiv riskində azalma ilə nəticələndi.

Həmçinin diaqnozdan əvvəl də çox tərəvəz-meyvə və az heyvani məhsul istehlakı, daha uzun ömürlə əlaqəli tapıldı.

Aralıq dənizi pəhrizinin kolon və düz bağırsaq xərçənginin inkişaf ehtimalını azaltdığı məlumdur. Lakin bu pəhrizdəki hansı qidaların riski azaltdığı barədə indiyədək aydın tədqiqat yox idi. Fliss Isakov və komandasının apardığı tədqiqatın nəticəsi diqqət çəkir. Çox balıq, meyvə və az sərinləşdirici içki/alkoqol istehlakı, kolorektal polip (adətən orqan boşluqlarında inkişaf edən toxuma böyüməsi) ehtimalını azaltmaqda ən yaxşı kombinasiya tapıldı.

Yeni tədqiqatlar Aralıq dənizi pəhrizinin digər hissələrinin də sağlamlıq faydalarını üzə çıxarır. Lifli qidalar və çərəzlərin də kolorektal xərçəng riskini azaltdığı tapıldı.

Çərəzlər

Tədqiqatda xüsusilə qabıqlı çərəz (qoz, badam, fındıq kimi) yeməyin kolon xərçənginin residiv riskini azalda biləcəyi müşahidə edildi. Buna görə həftədə 2 porsiya və ya çox qabıqlı çərəz yeyənlərdə kolon xərçənginin təkrarlanma riski %40-a qədər düşür. Bu müsbət təsir yalnız ağac çərəzlərində (qoz, badam, fındıq, keşyu kimi) görülüb, məsələn yerfındığında görülməyib. 1 porsiya çərəz təxminən 15 qramdır.

Lif istehlakı

Liflə zəngin qidalanmanın çoxlu sağlamlıq faydası var. Tədqiqatlarda lif istehlakının kolon xərçənginə tutulma riskini azaltdığı görüldü. Lifli qidalar yalnız kolon xərçəngini deyil, koronar ürək xəstəliyi, insult, tip 2 diabetə tutulma riskini də %16–24 azaldır.

Kolorektal xərçəng deyəndə çox insanın ağlına gələn başqa sual qırmızı ətlə bağlıdır. Bəs həqiqət nədir?

Müsbət və mənfi cəhətləri ilə qırmızı ət

Oktyabr 2015-də Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının dərc etdiyi hesabatdaemal edilmiş qırmızı ətin bəzi xərçənglərin yaranma riskini artırdığına dair sübutlar təqdim edilib. Emal edilmiş (salam, sucuq kimi) qırmızı ət növlərinin kanserogen maddələr olduğu göstərilib.

Qırmızı ətlə xərçəng əlaqəsini araşdıran 800 məqalənin nəticələrinə görə gündə 50 qram emal edilmiş qırmızı ət — əsasən dana və donuz — istehlakı kolorektal xərçəng riskini %18 artırır. Yalnız yoğun bağırsaq deyil, mədəaltı vəzi və prostat xərçənginə də təsiri olduğu düşünülür.

Bununla belə, Birləşmiş Krallıq tədqiqatında emal edilmiş ətdəki nitrit miqdarının xərçəng riskini artırmaqda əsas olduğu bildirildi. Bəzi istehsalçılar əti yaxşılaşdırmaq, rəngini artırmaq və ya saxlama müddətini uzatmaq üçün natrium nitrit istifadə edir. Lakin bütün emal edilmiş ətlər nitritli deyil. Məsələn, İngiltərə və İrlandiya sosislərində nitrit yoxdur, ABŞ və kontinental Avropadan gələn sucuq, salam və sosislərdə isə var.

İngiltərədə hökumət insanların emal edilmiş ət istehlakını gündə 70 qramla məhdudlaşdırmasını tövsiyə edir. Bu, ölkədə adambaşına orta gündəlik istehlakdır.

İnsanların qidalanmasına gəlincə o qədər dəyişən var ki!.. Amma nitritlərlə bağlı sübutlara baxdıqda sosis, sucuq kimi nitritli emal edilmiş ətlərlə kolorektal xərçəng arasında güclü əlaqə var. Amerika Xərçəng Cəmiyyəti emal edilmiş ət əvəzinə balıq, quş əti və paxlalıların istehlakını tövsiyə edir.

*

Düz bağırsaq nədir? Əməliyyatsız düz bağırsaq müalicəsi mümkündürmü?

Düz bağırsaq nədir? Əməliyyatsız düz bağırsaq müalicəsi mümkündürmü?