واقعیت‌های سرطان به روایت اعداد – 2018: از هر 6 نفر یک نفر بر اثر سرطان جان می‌بازد

نکات اصلی

• سرطان دومین علت اصلی مرگ در سراسر جهان است و در سال 2018 مسئول حدود 9.6 میلیون مرگ برآوردشده بوده است. در جهان، تقریباً از هر 6 مرگ، 1 مورد ناشی از سرطان است.
• حدود % 70 از مرگ‌های ناشی از سرطان در کشورهای دارای درآمد کم و متوسط رخ می‌دهد. حدود یک‌سوم مرگ‌های ناشی از سرطان از 5 خطر عمده رفتاری و تغذیه‌ای ناشی می‌شود: بالا بودن شاخص توده بدنی، مصرف کم میوه و سبزی، کمبود فعالیت بدنی، مصرف دخانیات و مصرف الکل.
• مصرف دخانیات مهم‌ترین عامل خطر سرطان است و مسئول حدود % 22 مرگ‌های ناشی از سرطان است.
• هپاتیت و ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) از جمله عفونت‌هایی هستند که سرطان‌های ناشی از آن‌ها % 25 موارد سرطان در کشورهای دارای درآمد کم و متوسط را تشکیل می‌دهند.
• تشخیص در مراحل دیررس و نداشتن دسترسی به درمان مناسب همچنان شایع است. در سال 2017، تنها % 26 کشورهای کم‌درآمد گزارش کردند که بیمارستان‌های دولتی آن‌ها خدمات آسیب‌شناسی دارند. در حالی که بیش از % 90 کشورهای پردرآمد به درمان‌های استاندارد دسترسی دارند، این میزان در کشورهای کم‌درآمد کمتر از % 30 است.
• تأثیر اقتصادی سرطان قابل توجه و رو به افزایش است. در سال 2010، کل هزینه اقتصادی سالانه سرطان‌ها حدود 1.16 تریلیون دلار آمریکا برآورد شد.
• از هر 5 کشور دارای درآمد کم و متوسط، تنها 1 کشور داده‌های پزشکی لازم برای هدایت سیاست‌گذاری سرطان را در اختیار دارد.

سرطاناصطلاحی کلی برای گروه بزرگی از بیماری‌هاست که می‌توانند هر بخشی از بدن را درگیر کنند. اصطلاحات دیگری که برای سرطان به کار می‌روند عبارت‌اند از تومورهای بدخیم و نئوپلاسمها. ویژگی مشخص سرطان، تکثیر سلول‌های غیرطبیعی است که از مرزهای طبیعی خود فراتر می‌روند و سپس می‌توانند به اندام‌های مجاور هجوم ببرند و به اندام‌های دیگر گسترش یابند. این فرایند، متاستاز نامیده می‌شود. متاستازها علت اصلی مرگ‌های مرتبط با سرطان هستند.

- موضوعات مرتبط: انواع شایع و نادر سرطان و اصطلاحات سرطان‌شناسی که معنای آن‌ها مورد پرسش است

گستردگی مشکل سرطان

سرطان در سراسر جهان از علل اصلی مرگ است و در سال 2018 با حدود 18.1 میلیون مورد جدید سرطان و 9.6 میلیون مرگ همراه بوده است. این ارقام نسبت به آمار جهانی سرطان که پیش‌تر در سال 2012 منتشر شده بود افزایش یافته‌اند؛ در سال 2012 تعداد سالانه موارد جدید سرطان 14.1 میلیون و تعداد سالانه مرگ‌های مرتبط با سرطان 8.2 میلیون بود. این ارقام نباید به‌عنوان «فراوانی» سرطان برداشت شوند.

شایع‌ترین سرطان‌ها عبارت‌اند از (تعداد موارد جدید تشخیص سرطان در 1 سال):

• ریه (2.09 میلیون مورد)
• پستان (2.09 میلیون مورد)
• کولورکتال (1.8 میلیون مورد)
• پروستات (1.28 میلیون مورد)
• سرطان پوست (غیرملانومی) (1.04 میلیون مورد)
• معده (1.03 میلیون مورد)

شایع‌ترین علل مرگ ناشی از سرطان عبارت‌اند از:

• ریه (1.76 میلیون مرگ)
• کولورکتال (862 000 مرگ)
• معده (783 000 مرگ)
• کبد (782 000 مرگ)
• پستان (627 000 مرگ)

چه چیزی باعث سرطان می‌شود؟

سرطان از تبدیل سلول‌های طبیعی به سلول‌های توموری در فرایندی چندمرحله‌ای پدید می‌آید که معمولاً از یک ضایعه پیش‌سرطانی به یک تومور بدخیم پیشرفت می‌کند. عوامل اصلی ایجادکننده سرطان در شکل زیر نشان داده شده‌اند:

بنابراین، زمینه ژنتیکی فرد و عوامل خارجی، خطر ابتلا به سرطان را تعیین می‌کنند.

برای نمونه‌هایی از عوامل محیطی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پرتوهای فرابنفش خورشید یا منابع مصنوعی و پرتوهای یون‌ساز،
• آزبست، ترکیبات دود دخانیات، آفلاتوکسین (یک آلاینده غذایی) و آرسنیک (یک آلاینده آب آشامیدنی) از جمله مواد سرطان‌زای شیمیایی هستند و
• برخی ویروس‌ها، باکتری‌هایا انگل‌ها، عفونت‌هایی ایجاد می‌کنند که از جمله عوامل سرطان‌زای زیستی هستند.

سازمان جهانی بهداشت (WHO) از طریق آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC)، یکی از نهادهای زیرمجموعه خود، طبقه‌بندی عوامل سرطان‌زا را ادامه می‌دهد.

- موضوع مرتبط: رواج باور به علل ساختگی که تصور می‌شود باعث سرطان می‌شوند نگران‌کننده است

افزایش سن یکی دیگر از عوامل اصلی ایجاد سرطان است. بروز سرطان (فراوانی آن) با افزایش سن به‌شدت بیشتر می‌شود. افزایش خطر سرطان با بالا رفتن سن 3 علت اصلی دارد:

• انباشت آسیب‌های سلولی،
• کاهش عملکرد دستگاه ایمنی
• کم‌اثرتر شدن سازوکارهای ترمیم سلولی

- موضوع مرتبط: بزرگ‌ترین عامل خطر سرطان: سن! دانشمند ترک، بسیم اوغرتمن، ارتباط تازه‌ای میان سرطان و پیری کشف کرد

عوامل خطر سرطان

مصرف دخانیات، مصرف الکل، تغذیه ناسالم و کم‌تحرکی در سراسر جهان مهم‌ترین عوامل خطر سرطان هستند و افزون بر سرطان، 4 عامل خطر مشترک دیگر بیماری‌های مزمن غیرواگیر، یعنی دیابت، بیماری‌های قلبی‌عروقی و دمانس یا زوال عقل نیز محسوب می‌شوند.

در ادامه ویدیوی ما درباره علل مشترک سرطان و بیماری‌های مزمن غیرواگیر قرار دارد:

برخی عفونت‌های مزمن از عوامل خطر سرطان هستند و در کشورهای دارای درآمد کم و متوسط تأثیر قابل توجهی دارند. از سرطان‌های تشخیص‌داده‌شده در سال 2012، حدود % 15 بر اثر هلیکوباکتر پیلوری، ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، ویروس هپاتیت B، ویروس هپاتیت C و ویروس اپشتین‌بار 3 و دیگر عفونت‌های سرطان‌زا ایجاد شده‌اند.

ویروس‌های هپاتیت B و C و برخی انواع HPV به‌ترتیب خطر سرطان کبد و دهانه رحم را افزایش می‌دهند. عفونت با HIV، خطر ابتلا به سرطان‌هایی مانند سرطان دهانه رحم را به میزان زیادی افزایش می‌دهد.

- موضوع مرتبط: متاژنومیک! میکروارگانیسم‌هایی مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها چگونه باعث سرطان می‌شوند؟

برای کاهش بار سرطان (فراوانی و تعداد موارد آن) چه باید کرد؟

در حال حاضر، با پرهیز از عوامل خطر و اجرای راهبردهای موجود پیشگیری مبتنی بر شواهد، % 30-50 سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند. همچنین می‌توان با تشخیص زودهنگام سرطان و درمان بیمارانی که به سرطان مبتلا شده‌اند، بار سرطان را کاهش داد. بسیاری از سرطان‌ها اگر زود تشخیص داده شوند و به‌اندازه کافی درمان شوند، شانس بالایی برای درمان دارند.

در ادامه ویدیوی ما درباره چگونگی پیشگیری از نیمی از تمام سرطان‌ها قرار دارد:

عوامل خطر را تغییر دهید و از آن‌ها پیشگیری کنید

تغییر عوامل خطر اصلی یا جلوگیری از آن‌ها می‌تواند بار سرطان را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. این عوامل خطر عبارت‌اند از:

• مصرف دخانیات، از جمله سیگار و دخانیات بدون دود
• اضافه‌وزن یا چاقی
• تغذیه ناسالم همراه با دریافت کم میوه و سبزی
• کمبود فعالیت بدنی
• مصرف الکل
• عفونت HPV که از راه جنسی منتقل می‌شود
• ابتلا به هپاتیت یا دیگر عفونت‌های سرطان‌زا
• پرتوهای یون‌ساز و فرابنفش
• آلودگی هوای شهری
• استفاده خانگی از سوخت‌های جامد

مصرف دخانیات مهم‌ترین عامل خطر منفرد سرطان است و در سراسر جهان مسئول حدود %22 مرگ‌های مرتبط با سرطان، به‌تنهایی است.

برای پیشگیری از سرطان، افراد باید:

• از عوامل خطر فهرست‌شده در بالا پرهیز کنند؛
• در برابر HPV و ویروس هپاتیت B واکسیناسیون انجام دهند;
• خطرات شغلی را کنترل کنند؛
• مواجهه با پرتوهای فرابنفش را کاهش دهند؛
• مواجهه با پرتوهای یون‌ساز را کاهش دهند (مواجهه شغلی یا تصویربرداری تشخیصی پزشکی).

تنها با واکسیناسیون در برابر ویروس‌های HPV و هپاتیت B می‌توان هر سال از 1 میلیون مورد سرطان پیشگیری کرد.

- موضوعات مرتبط:

• استرالیا در آستانه ریشه‌کن کردن کامل این سرطان است
• 8 نوع سرطان که بیشترین قابلیت پیشگیری را دارند

تشخیص زودهنگام سرطان

تشخیص زودهنگام شامل 3 مرحله است که باید یکپارچه و به‌موقع فراهم شوند:

1. آگاهی و دسترسی آسان به خدمات سلامت
2. ارزیابی بالینی، تشخیص و مرحله‌بندی
3. دسترسی به درمان.

تشخیص زودهنگام در همه محیط‌ها و برای بیشتر سرطان‌ها کاربرد دارد. اگر تشخیص زودهنگام انجام نشود، بیماران در مرحله‌ای پیشرفته تشخیص داده می‌شوند که دیگر درمان شفابخش گزینه‌ای برای آن‌ها نیست. می‌توان برنامه‌هایی را برای کاهش تأخیرها و موانع مراقبت طراحی کرد تا بیماران به‌موقع به درمان دسترسی یابند. هنگام سخن گفتن از تشخیص زودهنگام سرطان، مؤثرترین روشی که ابتدا به ذهن می‌رسد، غربالگری سرطاناست.

موضوعات مرتبط:

- برنامه‌های کنونی غربالگری سرطان: با کدام آزمایش‌ها و در کدام سرطان‌ها تشخیص زودهنگام امکان‌پذیر است؟

- چرا هنوز سرطان‌ها به‌طور کامل درمان‌پذیر نشده‌اند؟