კიბოს ფაქტები რიცხვებით — 2018: ყოველი 6 ადამიანიდან ერთი კიბოთი იღუპება

ძირითადი ფაქტები

• კიბო მსოფლიოში სიკვდილის მეორე მთავარი მიზეზია და 2018 წელს სავარაუდოდ 9.6 მილიონ სიკვდილზეა პასუხისმგებელი. გლობალურად დაახლოებით ყოველი 6 სიკვდილიდან 1 კიბოს უკავშირდება.
• კიბოთი სიკვდილის დაახლოებით % 70 დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში ხდება. დაახლოებით მესამედი 5 მთავარ ქცევით და კვებით რისკს უკავშირდება: მაღალი სხეულის მასის ინდექსი, ხილისა და ბოსტნეულის მცირე მიღება, ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა, თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარება.
• თამბაქო კიბოს ყველაზე მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია და კიბოთი სიკვდილის დაახლოებით % 22-ზეა პასუხისმგებელი.
• ჰეპატიტისა და ადამიანის პაპილომავირუსის (HPV) მსგავსი ინფექციებით გამოწვეული კიბოები დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში შემთხვევების % 25-ს შეადგენს.
• გვიანი დიაგნოზი და სათანადო მკურნალობაზე მიუწვდომლობა კვლავ ხშირია. 2017 წელს დაბალშემოსავლიანი ქვეყნების მხოლოდ % 26 იუწყებოდა სახელმწიფო საავადმყოფოებში პათოლოგიური სერვისების არსებობას. მაღალშემოსავლიანთა % 90-ზე მეტისგან განსხვავებით, დაბალშემოსავლიანთა % 30-ზე ნაკლებს აქვს სტანდარტულ მკურნალობაზე წვდომა.
• კიბოს ეკონომიკური გავლენა მნიშვნელოვანი და მზარდია. 2010 წელს საერთო წლიური ეკონომიკური ღირებულება დაახლოებით 1.16 ტრილიონ აშშ დოლარად შეფასდა.
• დაბალი და საშუალო შემოსავლის 5 ქვეყნიდან მხოლოდ 1-ს აქვს პოლიტიკის წარმართვისთვის საჭირო სამედიცინო მონაცემები.

კიბოზოგადი ტერმინია დაავადებათა დიდი ჯგუფისთვის, რომელსაც სხეულის ნებისმიერი ნაწილი შეუძლია დააზიანოს. სხვა სახელებია ავთვისებიანი სიმსივნეები და ნეოპლაზმები. განმსაზღვრელი თვისებაა არანორმალური უჯრედების გამრავლება, რომლებიც ნორმალურ საზღვრებს სცდება, მეზობელ ორგანოებში იჭრება და სხვებშიც ვრცელდება. ამას მეტასტაზირება ეწოდება. მეტასტაზები კიბოთი სიკვდილის მთავარი მიზეზია.

- დაკავშირებული თემები: გავრცელებული და იშვიათი კიბოს ტიპები და საინტერესო ონკოლოგიური ტერმინების მნიშვნელობები

კიბოს პრობლემის მასშტაბი

კიბო მსოფლიოში სიკვდილის წამყვანი მიზეზია: 2018 წელს დაახლოებით 18.1 მილიონი ახალი შემთხვევა და 9.6 მილიონი სიკვდილია. წინა, 2012 წელს გამოქვეყნებულ მსოფლიო სტატისტიკასთან შედარებით ეს გაიზარდა; 2012 წელს ახალი შემთხვევები წლიურად 14.1 მილიონი, სიკვდილი კი 8.2 მილიონი იყო. ეს რიცხვები კიბოს „სიხშირედ“ არ უნდა აღვიქვათ.

ყველაზე გავრცელებულია (1 წელიწადში ახალი დიაგნოზების რაოდენობა):

• ფილტვი (2.09 მილიონი შემთხვევა)
• ძუძუ (2.09 მილიონი შემთხვევა)
• კოლორექტალური (1.8 მილიონი შემთხვევა)
• პროსტატა (1.28 მილიონი შემთხვევა)
• კანის კიბო (არამელანომური) (1.04 მილიონი შემთხვევა)
• კუჭი (1.03 მილიონი შემთხვევა)

კიბოთი სიკვდილის ყველაზე ხშირი მიზეზებია:

• ფილტვი (1.76 მილიონი სიკვდილი)
• კოლორექტალური (862 000 სიკვდილი)
• კუჭი (783 000 სიკვდილი)
• ღვიძლი (782 000 სიკვდილი)
• ძუძუ (627 000 სიკვდილი)

რა იწვევს კიბოს?

კიბო ნორმალური უჯრედის სიმსივნურად გარდაქმნით ვითარდება მრავალეტაპიან პროცესში, რომელიც ხშირად წინასიმსივნური დაზიანებიდან ავთვისებიან სიმსივნემდე მიდის. მთავარი მიზეზები ქვემოთაა ნაჩვენები:

ანუ რისკს პიროვნების გენეტიკური საფუძველი და გარე ფაქტორები განსაზღვრავს.

გარემო ფაქტორების მაგალითებია:

• მზის ან ხელოვნური ულტრაიისფერი სხივები და მაიონიზებელი გამოსხივება,
• აზბესტი, თამბაქოს კვამლის კომპონენტები, აფლატოქსინის (საკვების დამაბინძურებელი) და დარიშხანის (სასმელი წყლის დამაბინძურებელი) მსგავსი ქიმიური კარცინოგენები და
• ზოგი ვირუსისგანწარმოშობილი, ბაქტერიებისგანან პარაზიტებისგან გამოწვეული ინფექციების მსგავსი ბიოლოგიური კარცინოგენები.

ჯანმო თავის ქვედანაყოფთან, კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოსთან (IARC), კიბოს გამომწვევი აგენტების კლასიფიცირებას აგრძელებს.

- დაკავშირებული თემა: კიბოს გამომწვევად მიჩნეული გამოგონილი მიზეზების რწმენის გავრცელება შემაშფოთებელია

დაბერება კიბოს განვითარების კიდევ ერთი ძირითადი ფაქტორია. კიბოს ინციდენტობა (სიხშირე) ასაკთან ერთად მკვეთრად იზრდება. ამის 3 მთავარი მიზეზია:

• უჯრედული დაზიანებების დაგროვება,
• იმუნური ფუნქციის დაქვეითება
• უჯრედული აღდგენის მექანიზმების ნაკლები ეფექტიანობა

- დაკავშირებული თემა: კიბოს უდიდესი რისკფაქტორი: ასაკი! თურქმა მეცნიერმა Besim Öğretmen-მა კიბოსა და დაბერებას შორის ახალი კავშირი იპოვა

კიბოს რისკფაქტორები

თამბაქო, ალკოჰოლი, არაჯანსაღი კვება და ფიზიკური უმოქმედობა მსოფლიოში ყველაზე მნიშვნელოვანი კიბოს რისკფაქტორებია და არა მხოლოდ კიბოს, არამედ სხვა არაგადამდები ქრონიკული დაავადებების (დიაბეტი, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება, დემენცია/ჭკუასუსტობა) 4 საერთო რისკიცაა.

ქვემოთ ვიდეოა კიბოსა და არაგადამდები ქრონიკული დაავადებების საერთო მიზეზებზე:

ზოგი ქრონიკული ინფექცია კიბოს რისკფაქტორია და დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებზე ძლიერ მოქმედებს. 2012 წელს დიაგნოსტირებული კიბოების დაახლოებით % 15 Helicobacter pylori, Human papillomavirus (HPV), B ჰეპატიტის, C ჰეპატიტისა და Epstein-Barr ვირუსის 3 ჩათვლით კარცინოგენული ინფექციებით იყო გამოწვეული.

B და C ჰეპატიტი და HPV-ის ზოგი ტიპი შესაბამისად ღვიძლისა და საშვილოსნოს ყელის კიბოს რისკს ზრდის. HIV ინფექციასაშვილოსნოს ყელის კიბოს მსგავსი კიბოების რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის.

- დაკავშირებული თემა: მეტაგენომიკა! როგორ იწვევს კიბოს ბაქტერიებისა და ვირუსების მსგავსი მიკროორგანიზმები?

რა უნდა გაკეთდეს კიბოს ტვირთის (სიხშირისა და რაოდენობის) შესამცირებლად?

კიბოების % 30-50 ამჟამად რისკფაქტორების თავიდან აცილებითა და არსებული მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პრევენციის სტრატეგიებით პრევენცირებადია. ტვირთი ადრეული დიაგნოსტიკითა და დაავადებული პაციენტების მკურნალობითაც მცირდება. ადრეულად აღმოჩენილი და სათანადოდ ნამკურნალევი ბევრი კიბოს მკურნალობის შანსი მაღალია.

ქვემოთ ვიდეოა, თუ როგორ შეიძლება ყველა კიბოს ნახევრის პრევენცია:

შეცვალეთ და თავიდან აიცილეთ რისკფაქტორები

ძირითადი რისკების შეცვლა ან თავიდან აცილება კიბოს ტვირთს მნიშვნელოვნად ამცირებს. ეს ფაქტორებია:

• თამბაქოს მოხმარება, სიგარეტისა და უკვამლო თამბაქოს ჩათვლით
• ჭარბი წონა ან სიმსუქნე
• არაჯანსაღი კვება ხილისა და ბოსტნეულის მცირე მიღებით
• ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა
• ალკოჰოლის მოხმარება
• სქესობრივად გადაცემული HPV ინფექცია
• ჰეპატიტით ან სხვა კარცინოგენული ინფექციით ინფიცირება
• მაიონიზებელი და ულტრაიისფერი გამოსხივება
• ქალაქის ჰაერის დაბინძურება
• მყარი საწვავის საყოფაცხოვრებო გამოყენება

თამბაქო ყველაზე მნიშვნელოვანი ცალკეული რისკფაქტორია და მსოფლიოში კიბოთი სიკვდილის დაახლოებით %22-ზე მარტო არის პასუხისმგებელი.

კიბოს თავიდან ასაცილებლად ადამიანებმა უნდა:

• აიცილონ ზემოთ ჩამოთვლილი რისკფაქტორები;
• HPV-ისა და B ჰეპატიტის წინააღმდეგ ვაქცინაცია ჩაიტარონ;
• აკონტროლონ პროფესიული საფრთხეები;
• შეამცირონ ულტრაიისფერი დასხივება;
• შეამცირონ მაიონიზებელი დასხივება (სამუშაო ან დიაგნოსტიკური გამოსახულებითი კვლევებიდან).

მხოლოდ HPV-ისა და B ჰეპატიტის ვაქცინაციით ყოველწლიურად 1 მილიონი კიბოს შემთხვევის თავიდან აცილებაა შესაძლებელი.

- დაკავშირებული თემები:

• ავსტრალია ამ კიბოს სრულ აღმოფხვრასთან ახლოსაა
• ყველაზე მეტად პრევენცირებადი 8 კიბოს ტიპი

კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკა

ადრეული დიაგნოზი ინტეგრირებულად და დროულად უზრუნველსაყოფ 3 ნაბიჯს მოიცავს:

1. ცნობიერება და ჯანდაცვაზე მარტივი წვდომა
2. კლინიკური შეფასება, დიაგნოზი და სტადირება
3. მკურნალობაზე წვდომა.

ადრეული დიაგნოზი ყველა გარემოსა და კიბოს უმეტესობაში მოქმედებს. მის გარეშე დიაგნოზი გვიან ისმება, როცა განმკურნავი მკურნალობა აღარ არის არჩევანი. პროგრამები შეიძლება დაგეგმილ იქნას დაყოვნებისა და ზრუნვის ბარიერების შესამცირებლად, დროულ მკურნალობაზე წვდომისთვის. ყველაზე ეფექტიანი და პირველი გასახსენებელი მეთოდია კიბოს სკრინინგებისწორედ ეს მეთოდები.

დაკავშირებული თემები:

- თანამედროვე კიბოს სკრინინგის პროგრამები: რომელი ტესტით რომელი კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკა შეიძლება?

- რატომ ვერ გახდა კიბოები ჯერ სრულად განკურნებადი?