Signatera testi nədir? Dövr edən şiş DNA testi ilə xərçəngin təkrarlanma riskini ölçmək
Bu məqalədə
Mövzuya sürətli giriş üçün bu sahədə dünyada aparıcı biotexnologiya şirkəti Natera-nın Signatera maye biopsiya testi haqqında qısa məlumat verək.
Signatera testi nədir və necə tətbiq olunur?
Signatera fərdiləşdirilmiş, şişə xas maye biopsiya testi qanda sərbəst dövr edən şiş DNA-sını (ctDNA) dəqiq aşkarlayan yenilikçi xərçəng izləmə testidir.
Signatera testi hansı hallarda istifadə edilə bilər:
- əməliyyatdan sonra hər hansı rezidual (qalıq) xəstəliyi aşkarlamaq üçün
- müalicə zamanı cavabı qiymətləndirmək üçün
- müalicədən sonra erkən xərçəng residivini (təkrarlanmasını) izləmək üçün
Əməliyyatdan sonra xərçəngin təkrarlanmasının səbəbi dövranda qalan şiş hüceyrələridirmi?
Qan dövranında görünən şiş DNA-larının kolorektal (yoğun bağırsaq) xərçənglərdə görülən minimal rezidual (qalıq) xəstəlik üçün bir biomarker ola biləcəyinə dair yaxın vaxtlarda mühüm elmi tədqiqatlar təqdim edildi.
Metastatik (bədənin uzaq nahiyələrinə yayılmış) olmayan kolon xərçənglərində əməliyyatdan sonra təkrarlanma ola bilərmi?
Mərhələ-2 və mərhələ-3 kolon xərçəngli xəstələrdə %20-30 arasında residiv (təkrarlanma) riski vardır. Lakin şişin genetik və bioloji xüsusiyyətlərinə görə bu risk %10 daha aşağı və ya %50 daha yüksək ola bilər.
Mərhələ 1 kolon xərçəngində təkrarlanma riski %10-dan azdır.
Metastatik olmayan kolon xərçəngində əməliyyatdan sonra adyuvant müalicə təkrarlanma riskini nə qədər azaldır?
Adyuvant müalicə əsas müalicədən (məsələn, əməliyyatdan) sonra xərçəngin residiv riskini azaltmaq üçün tətbiq olunur. Kolorektal xərçənglərdə adyuvant kimyaterapiyanın (5FU və oksaliplatin) istifadəsi residiv riskini yarıbayarı azalda bilər.
Adyuvant müalicə hansı xəstələr üçün daha faydalıdır?
Mərhələ 3 kolorektal xərçəngli xəstələrə adətən adyuvant müalicə (əməliyyatdan sonra kimyaterapiya) tövsiyə edirik. Mərhələ 1 xəstələrdə istifadə etmirik. Mərhələ 2-də məsələ bir qədər mürəkkəbdir. Kimin faydalanacağını tam bilmirik. Xəstənin pis histoloji tapıntıları, T4 (böyük) şiş və limfa düyünü tutulması kimi klinik xüsusiyyətlərinə baxıla bilər, lakin bunlar olduqca zəif bioloji və klinik markerlərdir.
Minimal rezidual xəstəliyi olanlarda adyuvant müalicənin təsiri nədir?
Əməliyyatdan sonra minimal rezidual (qalıq) xəstəliyi qan dövranındakı şiş DNA-sı ilə aşkarlanan xəstələrdə adyuvant müalicənin faydası daha böyük tədqiqatlarda hələ müəyyənləşdirilsə də, indiyədək məlumatlar uzunmüddətli izləmədə hər 3 xəstədən birinin faydalandığını göstərdi.
Minimal rezidual xəstəlik diaqnozu ən asan necə qoyulur?
Diaqnoz üçün ən yaxşı üsul dövrandakı şiş DNA-larının maye biopsiya ilə ölçülməsidir. Bu ölçmə görüntüləmə üsullarından belə daha həssas diaqnostik üsuldur. Testlər xəstənin qanındakı mutasiyaları tapmağa yönəlib. 100.000 DNA hissəciyinin yalnız 1-ində olan mutasiyanı aşkarlayacaq qədər həssasdır.
Tumor-informed DNA testi ilə tumor-agnostic DNA testi arasında fərq nədir?
Bədəndə xərçəngi müəyyən etmək üçün 2 əsas üsulumuz var: tumor-informed DNA testi və tumor-agnostic DNA testi.
- Tumor-informed yanaşmada əməliyyatla çıxarılan şişin DNA ardıcıllığını müəyyən edir, sonra şiş profilinə uyğun müəyyən mutasiyaları axtarırıq. Yəni nə axtardığımızı yaxşı bilirik və tapanda dəqiqlik çox yüksək olur.
- Tumor-agnostic (şişdən asılı olmayan) yanaşmada kolorektal xərçəngdə tez-tez mutasiya olunan genlərin ardıcıllığını müəyyən edirik. Xəstəyə xas məlumat ehtiva etmir. Üstünlüyü daha az mürəkkəb və sürətli olmasıdır. Lakin minimal rezidual xəstəliklə əlaqəsiz səbəblərdən yanlış müsbətlik yarana bilər.
Əməliyyatdan sonra minimal rezidual xəstəliyi aşkarlamaq üçün nə vaxt qan götürməliyik?
Sağalma prosesi də olacağı üçün qan nümunəsi götürməyə 2-3 həftə gözləməliyik. Əməliyyatdan sonra bədən zədələnmiş toxumaları sağaltmaq üçün qana çoxlu normal DNA buraxır. Bu, anormal DNA-nın görünməsini çətinləşdirir. Buna görə əməliyyatdan 2-3 həftə sonra və çox vaxt adyuvant müalicə başlanmazdan əvvəl nümunə götürürük.
Xəstənin minimal rezidual xəstəlik testi mənfi oldu və adyuvant müalicə verilmədi. Növbəti test müsbət olarsa adyuvant müalicəyə başlanmalıdırmı?
Cavabı tam bilmirik, lakin öyrənmək üçün tədqiqatlar planlanır. Gözləntimiz budur ki, əvvəlcə adyuvant müalicə verməsək belə, sonradan xəstəliyi sağaltmaq üçün ona müraciət edə bilərik.
Dövr edən şiş DNA-sının müsbətdən mənfiyə çevrilməsi adyuvant müalicəni bitirmək qərarı üçün istifadə edilə bilərmi?
Bir gün belə olacağına ümid edirik. Hazırkı biliklərə görə sağalma baş verdiyini demək üçün dövr edən şiş DNA-ları təmizlənməlidir. Lakin bu, təkbaşına xəstəliyin təkrarlanmayacağını göstərmir. Şiş DNA-sının dövranda olmadığını göstərmək müalicənin işləyib-işləmədiyini yoxlamaq üçün yaxşı yoldur, lakin onu “sonlanım nöqtəsi” (endpoint) kimi istifadə etmək üçün daha çox tədqiqat lazımdır. Bunun xəstəlik keçəndən sonrakı sağqalım təsirini hələ bilmirik. Hazırda kiçik tədqiqatlarda yeni müalicələrin ümidverici olub-olmadığını görmək üçün istifadə edilir.
Şiş DNA-sının dövrandan təmizlənməsini potensial sonlanım nöqtəsi sayan tədqiqatlar hansılardır?
- Dövranında şiş DNA-sı olan, lakin radioloji görüntüləmədə xəstəliyi görünməyən 15 kolorektal xərçəng xəstəsində faza 1b/2 klinik tədqiqatı mövcuddur (kod NCT03436563). Hamısına TGF-Beta inhibitoru və anti-PD-L1 sinfindən immunoterapiya verilir. Paralel olaraq qandan şiş DNA-sının təmizlənməsi əsas götürülərək müalicə cavabı qiymətləndirilir.
- Hazırda davam edən digər faza 2 tədqiqatında qanında şiş DNA-sı olan mərhələ 2 və mərhələ 3 kolorektal xərçəngli xəstələrdə RO7198457 adlı mRNA (məlumatdaşıyıcı RNA) əsaslı peyvəndin hazırlanması planlanır (kod NCT04486378).
- NRG Oncology faza 2/3 COBRA tədqiqatında qandakı şiş DNA-sının mərhələ 2A kolorektal xərçəngli xəstələrin müalicədən nə qədər faydalanacağı ilə əlaqəsini araşdırır (NCT04068103).
Minimal rezidual xəstəliyi aşkarlamaq üçün başqa hansı markerlər var?
- Əvvəl deyildiyi kimi, tədqiqatların çoxu DNA mutasiyaları haqqındadır, lakin tədqiqatçılar DNA metilləşmələrinə də baxırlar. Çünki metilləşmələr müəyyən xərçənglərə xas ola və testin həssaslığını artıra bilər.
- Başqa yanaşma DNA hissəciklərinin ölçülərinə baxmaqdır. Xərçəng hüceyrələrinin DNA hissəciklərinin ölçüsü normal sağlam hüceyrələrdən fərqli ola bilər.
Dövr edən şiş DNA-sı barədə hansı suallar cavablandırılmalıdır?
Test nəticələrini doğrulamalı və nə qədər tez-tez aparılmalı olduğunu öyrənməliyik. Lakin əvvəlcə cavablandırılmalı suallar;
- Adyuvant müalicələrini almış xəstələrin dövranında şiş DNA-sı görünərsə nə etməliyik?
- Onları sağaltmaq üçün hansı yeni müalicələri tətbiq edə bilərik?
Bu sualların cavabı bizim üçün çox vacibdir.
Dövr edən şiş DNA-sının testi və test tezliyi barədə yanaşma nədir?
Bu sahədə dünyada aparıcı biotexnologiya şirkəti Natera-dır və şirkətin hazırladığı Signatera adlı tumor-informed test 3 ayda bir tətbiqlə qanda dövr edən şiş DNA-sını yoxlaya və minimal rezidual xəstəliyi aşkarlaya bilər. Hazırda bazarda kommersiya baxımından əlçatan yeganə testdir, lakin başqalarının da olacağını bilirik. Çoxlu qurum indiyədək öz testini hazırlayıb və gələcəkdə də çoxu hazırlayacaq.
Dövranında şiş DNA-sını göstərən testlər üçün tövsiyələr
ABŞ Milli Xərçəng İnstitutunun Kolon və Rektal-Anal Tədqiqatlar Bölməsi (The multidisciplinary Colon and Rectal-Anal Task Forces of the United States National Cancer Institute) 2020-ci ilin iyulunda Nature Reviews Clinical Oncologyjurnalında kolorektal xərçəngdə Signatera testi üzrə araşdırma dərc etdi. Məqsəd testin faydası barədə bilinənləri ümumiləşdirmək, onun üçün hazırlanacaq texnologiyaların effektivliyini vurğulamaq və klinik uyğunlaşmaya istiqamət vermək idi. Digər vacib məqam testin istifadə olunacaq vəziyyətə uyğun olmasıdır. Yəni test nəticəsinə görə müalicəni dayandırmaq və ya gücləndirmək üçün fərqli test seçimi lazım ola bilər.
Dövr edən şiş DNA-sını aşkarlayan testlərin daha hansı faydaları ola bilər?
Bu testlər yeni dərmanların hazırlanmasında mühüm öncül olacaq. Dövr edən şiş DNA-sının izlənməsinin adyuvant müalicə qaydalarını dəyişəcəyini düşünürəm. Maye biopsiya ilə müalicə cavabının və ya ehtiyacının göstərilməsi müəyyən xərçəng dərmanı namizədinin 1000 xəstəlik tədqiqat əvəzinə 20 xəstəlik tədqiqatla qiymətləndirilə bilib-bilməyəcəyini də göstərəcək.
Mənbələr
2. ClinicalTrials.gov. A phase II clinical trial comparing the efficacy of RO7198457 versus watchful waiting in patients with ctDNA-positive, resected stage II (high risk) and stage III colorectal cancer. https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04486378. Identifier: NCT04486378. Accessed October 27, 2020.
3. ClinicalTrials.gov. Circulating tumor DNA testing in predicting treatment for patients with stage IIA colon cancer after surgery. https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04068103. Identifier: NCT04068103. Accessed October 27, 2020.
4. ClinicalTrials.gov. M7824 in patients with metastatic colorectal cancer or with advanced solid tumors with microsatellite instability. https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT03436563. Identifier: NCT03436563. Accessed October 27, 2020.
5. Dasari A, Grothey A, Kopetz S. Circulating tumor DNA- defined minimal residual disease in solid tumors: opportunities to accelerate the development of adjuvant therapies. J Clin Oncol. 2018;36:JCO2018789032.
6. Dasari A, Morris VK, Allegra CJ, et al. ctDNA applications and integration in colorectal cancer: an NCI Colon and Rectal-Anal Task Forces whitepaper [published online July 6, 2020]. Nat Rev Clin Oncol. doi:10.1038/s41571-020-0392-0.
7. Reinert T, Henriksen TV, Christensen E, et al. Analysis of plasma cell- free DNA by ultradeep sequencing in patients with stages I to III colorectal cancer. JAMA Oncol. 2019;5:1124-1131.
8. Tie J, Cohen JD, Wang Y, et al. Circulating tumor DNA analyses as markers of recurrence risk and benefit of adjuvant therapy for stage III colon cancer. JAMA Oncol. 2019;5:1710-1717.
9. Tie J, Wang Y, Tomasetti C, et al. Circulating tumor DNA analysis detects minimal residual disease and predicts recurrence in patients with stage II colon cancer. Sci Transl Med. 2016;8(346):346ra92.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.