Süd vəzi xərçənginin müalicəsində yeniliklər - 2017 və 2018

Süd vəzi xərçəngi qadınlar arasında ən çox rast gəlinən xərçəngdir. Yeni hazırlanmış müalicə seçimləri ilə digər orqanlara metastaz vermiş, yəni 4. mərhələli süd vəzi xərçənglərində də ömür uzunluğunun nəzərəçarpacaq dərəcədə artması mümkündür. Bütün mərhələlər birlikdə qiymətləndirildikdə bir xərçəngdən tam sağalmanı ifadə edən 5 illik sağqalım göstəriciləri süd vəzi xərçəngi üçün % 90-a çatmışdır. Buna töhfə verən son iki ildəki süd vəzi xərçəngi yeniliklərinə baxsaq:

Barmaq uclarının soyudulması ilə kimyaterapiyaya bağlı sinir zədələnməsi yan təsirində azalma təmin edildi (Mart 2018)

Süd vəzi xərçəngində həm qoruyucu kimyaterapiya kimi, həm də bədənə yayılmış (metastatik) xəstəlikdə ən çox istifadə etdiyimiz kimyaterapiya dərmanı paklitakseldir. Bu dərmanın ən mühüm yan təsiri sinir zədələnməsinə bağlı yaranan barmaq uclarındakı keyimədir (periferik neyropatiya). Bu yan təsir yaranan xəstələrimizdə istifadə edə biləcəyimiz bəzi dərmanlar və üsullar olsa da (məsələn, akupunktur), aparılmış bir tədqiqat sinir zədələnməsinin inkişafının qarşısının alına biləcəyini ortaya qoydu.

Süd vəzi xərçənginin müalicəsi üçün həftəlik pakitaxel kimyaterapiyası alan 40 xəstənin qiymətləndirildiyi tədqiqatda ayaq və əl barmaqlarının kimyaterapiyadan əvvəl, onun zamanı və sonra soyudulmasının barmaq uclarındakı keyimə şikayətlərini azaltdığı göstərildi. Bu da xəstələrimizin müalicə almasını asanlaşdıran effektiv köməkçi üsul kimi özünü göstərdi.

- Əlaqəli mövzu: Kimyaterapiyaya bağlı saç tökülməsinin qarşısı alına bilər: Dignicap adlı baş dərisini soyutma sistemi FDA təsdiqi aldı

İrəliləmiş mərhələli, HER2 neqativ, hormon reseptoru pozitiv süd vəzi xərçənginin müalicəsi üçün Abemaciclib (Mart 2018)

Abemaciclib (ticarət adı Verzenio) hormon reseptoru pozitiv, HER2 neqativ irəliləmiş mərhələli (metastaz vermiş) süd vəzi xərçəngi olan qadınlarda istifadəyə hazır CDK 4/6 inhibitorlarından üçüncü ağıllı dərmandır. Daha əvvəl palbociclib (Ibrance) və ribociclib (Kisqali) FDA təsdiqi almışdı.

Abemasiklibin yeni diaqnoz qoyulmuş, 4. mərhələli süd vəzi xərçəngi xəstələrində həm aromatazanı basqılayan hormon müalicələri, həm də estrogen reseptoru basqılayıcısı fulvestrant ilə birlikdə istifadəsi FDA təsdiqi alaraq klinik istifadəyə daxil oldu.

Bundan əlavə, daha əvvəl hormonu basqılayan müalicə və kimyaterapiya almış xəstələrdə də sağqalıma töhfə verdiyi ortaya qoyuldu.

- Əlaqəli mövzu: Hormon pozitiv 4. mərhələli süd vəzi xərçənginin ilkin müalicəsi üçün Abemaciclib FDA təsdiqi aldı

Menopauza dövründə bədənə yayılmış süd vəzi xərçəngində effektiv olan Ribosiklib menopauzadan əvvəlki xəstələrdə də effektivliyini göstərdi (Fevral 2018)

Ribosiklib (ticarət adı Kisqali) hüceyrə çoxalması dövrünü basqılayan CDK4/6 basqılayıcı dərmanlar qrupundan olan dərmandır. Qadın hormonundan asılı, HER2 reseptoru daşımayan, menopauza dövründəki süd vəzi xərçəngi xəstələrində bu qrup dərmanların hormonu basqılayan dərmanlarla birlikdə istifadəsinin xəstənin ömür uzunluğuna töhfə verdiyi aparılan tədqiqatlarla ortaya qoyulmuşdu.

700 menopauzadan əvvəlki dövrdə olan, bədənə yayılmış hormon reseptoru pozitiv süd vəzi xərçəngi olan xəstə MONALEESA-7 tədqiqatında qiymətləndirildi. Bu xəstələrə ribosikliblə birlikdə yumurtalığın hormon istehsalını basqılayan dərmanlar verildikdə xəstəliksiz yaşam müddətinin 24 aya çatdığı müşahidə edildi.

Ribosiklib menopauza dövründə effektiv olduğu halda indi menopauzadan əvvəlki dövrdə qadın hormonundan asılı, HER2 ehtiva etməyən süd vəzi xərçəngində də yerini alacaq.

Süd vəzi xərçəngi üçün beş illik adyuvant hormon müalicəsindən sonra təkrarlanma riski (Noyabr 2017)

Hormonal (endokrin) müalicəmetastatik olmayan hormon reseptoru pozitiv süd vəzi xərçəngi olan qadınlarda sağqalımı (ömür uzunluğunu) davamlı yaxşılaşdırır. Bununla belə, 60.000 qadını əhatə edən genişmiqyaslı meta-analiz tədqiqatının nəticələrinə görə beş illik planlaşdırılmış hormon müalicəsindən sonra süd vəzi xərçənginin təkrarlanma riskinin 15 ilə qədər davam etdiyi müəyyən edilmişdir. Təkrarlanma riski limfa düyünlərinin vəziyyəti, şişin ölçüsü və şişin dərəcəsi ilə güclü əlaqə göstərmişdir. Bu məlumatlar yüksək riskli xəstələr üçün adyuvant (əməliyyatdan sonrakı qoruyucu) endokrin müalicəni 10 ilə uzatmaq barədə əvvəlki tövsiyələri təsdiqləmişdir. Həmçinin müalicəyə yaxşı dözən aşağı riskli xəstələrə də 10 illik hormonal müalicənin seçim kimi təqdim olunması fikrini dəstəkləyir.

Metastatik süd vəzi xərçəngində sümük tənzimləyici/qoruyucu agentlərlə bağlı yenilənmiş təlimat (Oktyabr 2017)

Süd vəzi xərçəngi metastaz verdikdə sümüklər ilk növbədə qiymətləndirilməli orqanlardandır. Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyəti Cancer Care Ontario ilə birlikdə metastatik süd vəzi xərçəngində sümük tənzimləyicilərinin roluna yönəlmiş yenilənmiş təlimat dərc etdi. Sübutlar hazırda mövcud sümük qoruyucu dərmanlar arasında üstünlük fərqinin olmadığını vurğulamışdır. Xərçəng təbabəti baxımından ən yaxşı tanınan sümük tənzimləyici dərman olan zoledron turşusu və analoqları (ümumilikdə bisfosfonat adlandırılırlar) ayda 1 dəfə venadaxili infuziya şəklində tətbiq edilir. Bu tətbiq üsulu 3 ayda bir tətbiqlə müqayisə edilmiş və effektivlik fərqi tapılmamışdır. Yəni bisfosfonat zoledron turşusunun daha az tezliklə verilməsinin xərçəng xəstəsində skelet hadisəsi (məsələn, sınıq, onurğa beyninə təzyiq nəticəsində iflic) riskini artırmaya biləcəyi göstərilmişdir. Bununla belə, sümük tənzimləyicilərinin mülayim ağrıkəsici təsirləri nəzərə alınaraq sümük ağrısının idarə edilməsində təkbaşına yetərsiz qalacağı vurğulanmışdır.

- Əlaqəli mövzu: Xərçəng və diş müalicəsi! Sümük qoruyucu dərman istifadə edənlər nələrə diqqət etməlidir?

Gözətçi limfa düyünü metastazı olan süd vəzi xərçəngli qadınlarda uzunmüddətli xəstəlik nəticələri (Oktyabr 2017)

Erkən mərhələli süd vəzi xərçəngində, qoltuqaltında əllə hiss olunan metastatik limfa düyünü yoxdursa və ya yalnız bir və ya iki metastatik sentinel (gözətçi) limfa düyünü varsa, qoltuqaltındakı (aksilyar) bütün limfa düyünlərinin əməliyyatla rutin çıxarılmasının lazım olmadığı fikri möhkəmlənmişdir. Təxminən 10 ilə çatan izləmə nəticəsində əldə edilən məlumatlar yalnız sentinel limfa düyünü disseksiyasından sonra həm ümumi, həm də xəstəliksiz sağqalımın qoltuqaltındakı bütün limfa düyünlərinin çıxarılmasından aşağı olmadığını təsdiqləmişdir. Buna görə erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi xəstələrində qoltuqaltına yönəlmiş dağıdıcı cərrahi (aksilyar disseksiya) yanaşmalardan zərurət olmadıqca çəkinmək lazımdır.

Aşağı riskli, erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi üçün qismən süd vəzi şüalandırılması (Avqust 2017)

Qismən süd vəzi şüalandırılması (radioterapiya) erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi üçün süd vəzi qoruyucu əməliyyatdan sonra ənənəvi bütün süd vəzinin şüa müalicəsinə nisbətən daha münasib alternativ kimi məhdud, fokuslanmış şüalanmadan istifadəni ifadə edir. Aşağı riskli, erkən mərhələli süd vəzi xərçənginə görə süd vəzi qoruyucu əməliyyat keçirmiş, 50 yaşdan yuxarı 2000-dən çox qadının randomizə edildiyi tədqiqatda xəstələrə bütün süd vəzinin radioterapiyası və ya qismən radioterapiya tətbiq edildi. Nəticədə 5 illik regional xəstəlik təkrarlanması (residiv) göstəriciləri oxşar tapıldı. 50 yaş və yuxarı, hormon reseptoru pozitiv, limfa düyünü tutulumu olmayan və şiş ölçüsü ≤ 3 cm olan qadınlar üçün qismən süd vəzi şüalandırılması bütün süd vəzinin şüalandırılmasına məqbul alternativdir.

Aşağı riskli, HER2 neqativ süd vəzi xərçəngi üçün antrasiklin kimyaterapiyası ehtiva etməyən adyuvant müalicə (Avqust 2017)

Antrasiklinlərerkən mərhələli süd vəzi xərçənginin əməliyyatdan sonrakı qoruyucu (adyuvant) müalicəsində geniş istifadə olunur, lakin ürəklə bağlı yan təsirləri arzuolunmaz haldır. Erkən mərhələli, insan epidermal böyümə amili reseptoru (HER2) neqativ süd vəzi xərçəngi olan 4000-dən çox qadın arasında aparılan analizdə antrasiklin ehtiva etməyən dosetaksel və siklofosfamid kimyaterapiya rejimi antrasiklin, siklofosfamid və taksan əsaslı rejimdən bir qədər üstün tapılmışdır (4 illik xəstəliksiz sağqalım göstəriciləri % 88-ə qarşı % 91). Bununla belə, altqrup analizində antrasiklinlər aşağı riskli xəstəliyi olan erkən mərhələli süd vəzi xərçəngli qadınlarda antrasiklinsiz müalicəyə görə nəticələri əhəmiyyətli yaxşılaşdırmamışdır. Nəticə etibarilə adyuvant (əməliyyatdan sonrakı qoruyucu) müalicə almalı qadınlar üçün daha az yan təsir profilinə malik dosetaksel və siklofosfamid aşağı riskli HER2 neqativ süd vəzi xərçəngində uyğun müalicə kimi qarşımıza çıxır.

Menopauzaya girmiş qadınlarda bisfosfonatlar süd vəzi xərçəngindən qorumur (Avqust 2017)

Bəzi tədqiqatlar sümük tənzimləyici dərmanlar olan bisfosfonatların süd vəzi xərçənginə qarşı qoruyucu təsirinin ola biləcəyini düşündürmüşdür. Lakin 64 min postmenopauzal (menopauzadan sonrakı) qadının 7 il izləndiyi genişmiqyaslı tədqiqata görə bisfosfonatların süd vəzi xərçənginin qarşısını alan təsiri yoxdur. Bəs bisfosfonat istifadə edən qadınların süd vəzi xərçənginə daha az tutulduğu fikri haradan yaranmışdı? Ehtimal ki, əlaqənin mənbəyi belə idi: sümük əriməsi (osteoporoz) olan qadınlar daha çox bisfosfonat istifadə edirdilər və sümük əriməsinin səbəblərindən birinin estrogen çatışmazlığı olduğunu bilirik. Yəni bu şəxslərdə menopauzadan sonra süd vəzi xərçəngi tezliyinin az olmasının səbəbi bisfosfonat istifadəsi deyil, estrogen səviyyələrinin daha aşağı olması ola bilər.

BRCA mutasiyası daşıyıcılarının süd vəzi və yumurtalıq xərçəngi riskləri (İyun 2017)

9800-dən çox qadın BRCA mutasiyası daşıyıcısının irəliyə doğru izlənməsinə əsaslanan (prospektiv) tədqiqatda 80 yaşa qədər süd vəzi və yumurtalıq (over) xərçənginin yaranması BRCA1 daşıyıcıları üçün müvafiq olaraq yüzdə 72 və 44; BRCA2 daşıyıcıları üçün isə yüzdə 69 və yüzdə 17 tapılmışdır. BRCA kimi irsi süd vəzi və yumurtalıq xərçəngi mutasiyası daşıyan qadınları genetika və həyat tərzi kimi dəyişdirilə bilən risk amilləri baxımından maarifləndirməklə yanaşı, qoruyucu hormonal müalicədən istifadə və yumurtalıqların çıxarılması (ooforektomiya) kimi digər riskazaldıcı tədbirlər barədə genetik məsləhətə yönləndirməlidirlər.

HER2 pozitiv süd vəzi xərçəngi üçün adyuvant pertuzumab (İyun 2017)

Pertuzumab (ticarət adı Perjeta) yüksək riskli HER2-pozitiv süd vəzi xərçəngində neoadyuvant müalicədə fayda təmin etsə də, adyuvant müalicədəki rolu maraq doğururdu. Faza III APHINITY tədqiqatında adyuvant kimyaterapiya və trastuzumabla (ticarət adı Herceptin) müalicə olunan HER2 pozitiv süd vəzi xərçəngi olan 4800-dən çox xəstə iki qola ayrılaraq bir qrupun müalicəsinə pertuzumab, digərinə isə plasebo (aktiv maddə ehtiva etməyən dərman) əlavə edildi. Median 45 aylıq izləmədə pertuzumab alan xəstələrin üç illik xəstəliksiz sağqalım göstəriciləri daha yüksək tapıldı (% 94-ə qarşı % 93). Limfa düyünü metastazı olan xəstələr müalicəyə pertuzumab əlavə edilməsindən ən çox faydalananları təşkil etdi. Bu tədqiqata əsasən, limfa düyünü pozitiv xəstəliyi olan və ya limfa düyünü tutulumu olmadığı halda şiş ölçüsü 2 cm-dən böyük olan qadınlarda adyuvant müalicəyə pertuzumab əlavə edilməsi tövsiyə oluna bilər. Lakin dərmanın qiyməti burada ən mühüm problemdir. Hələ ümumi sağqalım üstünlüyü məlumatları olmadığına görə ölkəmizdə qısa müddətdə ödənişin qarşılanması təsdiqini ala bilməyəcəyini düşünürük.