Ağciyər xərçəngi müalicəsində yeniliklər - 2017 və 2018

Ağciyər xərçəngi, bütün dünyada ən çox rast gəlinən və ən çox ölümə səbəb olan xərçəng növü olmaqda davam edir. Bununla yanaşı, ağciyər xərçənginin müalicəsində 2010 ilindən sonra gözəçarpan yeniliklər oldu. Xüsusilə son iki ildə immunoterapiyaların və hədəfə yönəlmiş ağıllı dərmanların 4. mərhələ kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngindəki nəticələri hamımız üçün həyəcanverici idi..

• Kiçik hüceyrəli və kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi – Fərqləri nələrdir?

1. Kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngində 3. mərhələ xəstəlikdə immunoterapiya Durvalumab istifadəyə daxil oldu (Mart 2018)

Kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngli xəstələrin %25-inə 3. mərhələdə diaqnoz qoyulur və bu xəstələrin böyük hissəsinin əsas müalicəsi kimyaterapiya ilə şüa müalicəsinin birlikdə istifadəsidir. Bu ikili müalicəyə baxmayaraq xəstəliyin residiv (təkrar) ehtimalı yüksəkdir. İmmunoterapiyalar immun sistemi üzərindəki təzyiqi aradan qaldıraraq şiş hüceyrələrinə öz müdafiə hüceyrələrimizin hücum etməsini təmin edən müalicələrdir. Bədənə yayılmış 4. mərhələ ağciyər xərçəngində immunoterapiyanın təsirli müalicə kimi istifadəsi onun 3. mərhələ xəstələr üçün də istifadəsini gündəmə gətirmişdir.

Mərhələ 3 kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngli 700 xəstəyə şüa müalicəsi və ən azı iki kurs platin tərkibli kimyaterapiya verildikdən sonra xəstələrin bir hissəsi müalicəsiz izlənmiş, digər qrupa isə PD-L1 inhibitoru durvalumab (Imfinzi) tətbiq edilmişdir. Durvalumab xəstəliyin təkrarlanmasına qədər keçən müddətdə əlavə 12 aylıq yaxşılaşma təmin etmişdir (1).

3. mərhələ kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngli xəstələrdə əsas müalicədən sonra qoruyucu məqsədlə sınanmış çoxsaylı dərman tədqiqatı uğursuz nəticələndiyi halda, durvalumab bu mərhələdəki xəstələrdə müalicə strategiyasını dəyişdirdi. Bu tədqiqatla durvalumab 3. mərhələ kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngində FDA təsdiqini alaraq istifadəyə daxil oldu.

2. EGFR müsbət ağciyər xərçənginin birinci xətt müalicəsində Afatinib FDA təsdiqi aldı (Yanvar 2018)

Kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər adenokarsinoması növündə %20 nisbətində görülən EGFR mutasiyasına qarşı hazırlanmış çoxsaylı dərman mövcuddur. Bu dərmanlardan afatinib əvvəllər əvvəlki ağıllı dərmanlara müqavimət yarandıqda və ya dərmana dözülmədikdə istifadə edilə bilirdi.

Afatinibin yeni istifadəsi aparılmış üç klinik tədqiqatın altqrup təhlilinə əsaslanır. Tədqiqat təhlilində müalicədən faydalanma nisbəti % 66 olduğu halda, 1 ildən çox faydalanmağa davam edən xəstələrin nisbəti % 52 idi. Bu təhlildən sonra Yanvar 2018 tarixində Amerika Qida və Dərman İdarəsi FDA EGFR mutasiyası müsbət 4. mərhələ kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngli xəstələrin birinci xətt müalicəsində afatinib (Glotrif) adlı ağıllı dərmana təsdiq verdi.

3. Erkən mərhələ ağciyər xərçəngində cərrahiyyə, yoxsa radioterapiya? (Yanvar 2018)

Erkən mərhələ kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçənginin standart müalicəsi əməliyyatdır. Lakin son illərdə radioterapiya və intervensional radiologiya (əməliyyatsız xərçəng müalicələri) texnologiyalarındakı inkişaflarla əməliyyatsız müalicə seçimləri gündəmə gəlmişdir. Şüa müalicəsində texnoloji yeniliklərdən biri stereotaktik bədən radioterapiyasıdır (stereotactic body radiation therapy = SBRT). Bu üsulda hesablanmış ümumi şüa dozası bir və ya bir neçə dəfə tətbiq edilir və müxtəlif nöqtələrdən şişə fokuslanan şüalarla şişi tam məhv etmək hədəflənir.

Tədqiqat çərçivəsində ABŞ Milli Xərçəng Məlumat Bazasındakı erkən mərhələ ağciyər xərçəngli 84.839 xəstə qiymətləndirildi. Xəstələr uzaq orqan metastazı olmayan və şiş ölçüsü 4 cm-dən az olan kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngli xəstələr idi. Xəstələrin 76.623-ünə əməliyyat, 8.216-sına SBRT tətbiq edildi. 1 aylıq və 3 aylıq ölüm göstəriciləri cərrahiyyə qolunda daha çox aşkarlandı. Bu tədqiqatda SBRT-nin cərrahiyyəyə alternativ təsirli üsul olduğu göstərildi. Uzunmüddətli nəticələri gözləmək lazım olsa da, əməliyyata uyğun olmayan xəstələrdə müalicə seçimi kimi qiymətləndirilə bilər.

4. Bədənə yayılmış ALK müsbət ağciyər xərçənginin birinci xətt müalicəsində Alectinib FDA təsdiqi aldı (Noyabr 2017)

ALK müsbətliyi kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngində %5 nisbətində görülür. Birinci xətt müalicədə crizotinib istifadə edərkən xəstəliyinin artdığı müəyyən edilənlərdə FDA təsdiqi alaraq istifadəyə daxil olmuşdu.

Heç müalicə almamış ALK müsbət ağciyər xərçəngində crizotiniblə müqayisə edən tədqiqatda crizotinibə nisbətən xəstəliyin irəliləməsinə qədər keçən müddətə əlavə 15 ay töhfə verdiyi, xəstələrdə ölümü və xəstəlik irəliləməsini əlavə %53 daha çox azaltdığı göstərildi. Bu tədqiqata əsasən alectinib (Alecensa) FDA təsdiqi alaraq birinci xəttdə yerini aldı.

5. BRAF müsbət 4. mərhələ ağciyər xərçəngində Dabrafenib və Trametinib uğurunu göstərdi (Sentyabr 2017)

BRAF mutasiyası dəri xərçəngi bədxassəli melanomada tez-tez rast gəlinən mutasiyadır. Bu genetik dəyişikliyə qarşı hazırlanmış iki dərmanın birlikdə istifadəsinin böyük uğur verdiyini bilirik. Eyni genetik dəyişiklik %1-2 nisbətində kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngində də mövcuddur. Eyni kombinə müalicənin ağciyər xərçəngində təsirliliyinin qiymətləndirildiyi tədqiqata əvvəllər heç bir müalicə almamış, BRAF V600 mutasiyası olan, bədənə yayılmış kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngli xəstələr daxil edildi. Müalicə kimi BRAF inhibitoru dabrafenib (Tafinlar) və MEK inhibitoru trametinib (Mekinist) verildi. Bu tədqiqatda xəstəliyin nəzarətdə saxlanma müddəti 10.9 ay, müalicənin xərçəngi nəzarətdə saxlama nisbəti isə %75 müəyyən edildi.

Ağciyər xərçəngində rol oynayan genetik dəyişikliklər tapıldıqca onlara qarşı hazırlanan ağıllı dərmanlar xəstələrimizin müalicəsinə böyük töhfə verəcəkdir.

6. EGFR müsbət 4. mərhələ ağciyər xərçəngində Osimertinib təsirliliyini göstərdi (Sentyabr 2017)

EGFR müsbət ağciyər xərçəngi müalicəsində ilk seçim əvvəlki nəsil tirozin kinaza inhibitorları erlotinib (Tarceva) və gefitinib (Iressa) idi. Bu müalicələrə müqavimət yarandıqda daha bir genetik test aparılırdı və bu genetik test nəticəsində EGFR genində T790M mutasiyası aşkar edilərsə osimertinib (Tagrisso ) istifadə edilirdi. Aparılmış tədqiqatda ilk seçim olaraq osimertinib istifadəsi erlotinib və ya gefitiniblə müqayisədə sağqalma üstünlüyü göstərdi.

7. 4. mərhələ ağciyər xərçəngində immunoterapiyalara nə qədər davam etməliyik? (Sentyabr 2017)

Kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngində immunoterapiyalar təsirliliyini göstərdi, lakin bu müalicələrin nə qədər davam etməli və nə zamana qədər verilməli olduğuna dair əlimizdə aydın məlumat yoxdur. Bu müddəti müəyyən etmək üçün aparılan tədqiqatda 1 illik nivolumab (Opdivo) müalicəsi altında xəstəliyi irəliləməyən xəstələrin bir hissəsinin müalicəsi dayandırılmış, digər hissəsində isə davam etdirilmişdir. Xəstəliyin pisləşməsinə qədər müddət müalicəyə davam edilənlərdə daha uzun olsa da, ümumi ömür müddətlərində iki qrup arasında fərq aşkar edilməmişdir. Daha uzun izləmə və yeni tədqiqatlarla dəstəklənmədikcə immunoterapiyadan fayda görən xəstələrdə müalicəyə davam etməyi daha uyğun hesab edirik.

8. İrəliləmiş mərhələ orqan xərçəngləri üçün geniş genetik testlərə FDA təsdiqi (Noyabr 2017)

Daha əhatəli yeni nəsil DNA ardıcıllama testi (next-generation DNA sequencing) nadir, lakin müalicə edilə bilən hədəfləri olan xəstələrin müəyyən edilməsinə və molekulyar onkologiya araşdırmalarının sürətlənməsinə ümid verir. Foundation One CDx adlı genetik test xərçənglə əlaqəli olduğu bilinən 324 gendə mutasiyaları aşkar edə bilir. Bu mutasiyalar xüsusilə ağciyər, kolon, süd vəzi, yumurtalıq və dəri xərçəngi melanomada tez-tez görülür.

MARAĞINIZI ÇƏKƏ BİLƏR

• Siqareti necə tərgidə bilərəm?
• Siqaretdən başqa ağciyər xərçəngi səbəbləri
• Elektron siqaretlər və sağlamlığa təsirləri
• Ağciyər xərçəngində erkən diaqnoz mümkündürmü? Skrininq təlimatı 2017