Xərçəng xəstələrinin SİQARETİ TƏRGİTMƏSİ üçün mühüm 10 SƏBƏB

Siqaret çəkməyin sizin üçün zərərli olduğu və xərçəng, xüsusilə ağciyər xərçəngidiaqnozu qoyulan kimi siqareti tərgitməli olduğunuz aydındır. Lakin bunu etmək, xüsusilə illərdir siqaret çəkən bəzi insanlar üçün çox çətin ola bilər.

Nikotin asılılığının yaratdığı çətinliklərdən əlavə, xərçəng xəstələri xəstəlik irəlilədikcə və ya uzunmüddətli proqnozlarının pis olduğuna inandıqda siqareti tərgitməyə adətən daha az həvəsli olurlar. Xüsusilə gənc xəstələrdə depressiya, ağrı, anksiyete və müalicənin yan təsirləri insanı diaqnozdan sonra siqareti tərgitməkdən çəkindirə bilər.

Xərçəng xəstəsinizsə, siqareti tərgitmək üçün heç vaxt çox gec olmadığını və bunun üçün çox yaxşı səbəblər olduğunu xatırlamaq mühümdür. Xərçəng diaqnozunuz varsa və siqaret çəkirsinizsə, bu yazı sizə siqareti tərgitməyin 10 mühüm səbəbini təqdim edir.

Niyə siqareti tərgitməlisiniz? Budur, 10 mühüm səbəb

Ömür uzunluğunun artması

Tütün çəkmək bütün xərçəng ölümlərinin ən azı %30-unu və bütün ağciyər xərçəngi ölümlərinin təxminən %90-ını təşkil edir. Xəstəliyin istənilən mərhələsində siqareti tərgitmək ümumi sağqalma şansınızda böyük fərq yarada bilər.

Oncology jurnalında yayımlanan tədqiqatda irəliləmiş mərhələli ağciyər xərçəngi olan 250 insan arasında siqareti tərgidənlərin median sağqalım müddətinin 28 ay, çəkməyə davam edənlərin isə 18 ay olduğu bildirildi. Median sağqalım qrupdakı insanların yarısının ilkin diaqnozdan sonra hələ sağ olduğu müddətdir. Bu o deməkdir ki, irəliləmiş ağciyər xərçəngi olan bir çox insan siqareti tərgidərsə, 28 ay və ya daha çox yaşaya bilər.

Siqareti tərgitmək yalnız ağciyər xərçəngi olanlar üçün faydalı deyil, digər xərçəng növləri olan xəstələrin də sağqalım müddətlərini yaxşılaşdıra bilər.

Ölüm riskinin azalması

Siqareti tərgitmək xərçəngli insanlarda yalnız sağqalım müddətlərini artırmır, həm də bütün digər səbəblərdən ölüm riskini azaldır.

Yaponiyada 98 min insanla aparılan və 15 il davam edən tədqiqatın nəticəsində siqareti tərgitdikdən sonra ağciyər xərçəngi olanlarla hazırda xəstəliyi olan və çox siqaret çəkənlər müqayisə edildikdə, hazırda xəstəliyi olan və çox siqaret çəkənlərdə bütün səbəblərdən ölüm riski daha yüksək tapıldı. Çox siqaret çəkən kişilərdə risk 1,75 dəfə artır; qadınlarda risk demək olar ki, 2 dəfə artır.

Daha az cərrahi ağırlaşma

Tədqiqatlar böyük əməliyyatdan bir il əvvəl siqareti tərgitməyin əməliyyatdan sonrakı erkən dövrdə ölüm riskini demək olar tam aradan qaldırdığını, eyni zamanda damar və tənəffüs ağırlaşmaları riskini azaltdığını göstərir. Əməliyyat ağciyər xərçəngi və digər solid (bərk) şiş xərçəngləri olan insanlarda müalicənin ayrılmaz hissəsidir. Siqareti tərgitmək bəziləri həyat üçün təhlükəli ola və ya həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilən əməliyyatsonrası ağırlaşmaların riskini azalda bilər.

JAMA Surgery jurnalında 2013-cü ildə yayımlanan təhlilə görə, hazırda siqaret çəkənlərin ən azı %21-i və tərgidənlərin %13-ü böyük əməliyyatdan sonra ciddi və potensial olaraq həyati təhlükəli ağırlaşmalar yaşamışdır.

Bunlar:

• Arterial ağırlaşmalar (infarkt və insult kimi)
• Venalarla bağlı problemlər
• Tənəffüs hadisələri (xüsusilə pnevmoniya) və ölüm riski

Təəccüblü deyil ki, hazırda siqaret çəkənlərdə risk keçmiş siqaret çəkənlərdən yüksəkdir və insanın çəkdiyi miqdarla (qutu-ili ilə ölçüldüyü kimi) artmağa meyillidir.

Şüa müalicəsindən daha yaxşı nəticə

Xərçəng müalicəsində istifadə edilən şüa müalicəsi siqaret çəkən insanlarda o qədər təsirli görünmür.

Bunun səbəblərindən biri radiasiyanın maksimum təsir göstərməsi üçün toxumanın oksigen sıxlığının kifayət qədər olması zərurətidir. Oksigen xərçəng hüceyrələrinə toksik təsir göstərə bilən sərbəst radikal adlanan molekulların mənbəyidir. Siqaret çəkmək qan damarlarının davamlı daralmasına səbəb olaraq toxumalara çatan oksigen miqdarını azaldır. Oksigen səviyyəsi aşağı olduqda şüa müalicəsinin təsiri azalır.

Siqaret çəkmək həmçinin mukozit (selikli toxumaların iltihabı), kserostomiya (ağız quruluğu), kseroz (quru dəri), dad itkisi, pnevmoniya, sümük və yumşaq toxuma zədələnməsi daxil olmaqla şüalanmanın yan təsirlərini uzadır və ağırlaşdırır.

Kimyaterapiyadan daha yaxşı nəticə

Siqaret çəkmək şiş nahiyəsinə qan axınını azaldaraq kimyaterapiyanın effektivliyini də azalda bilər. Siqaretin vazokonstriktor təsiri var; bu, qan damarlarının daralmasına və xərçəng hüceyrələrinə çata biləcək dərman miqdarının azalmasına səbəb olur.

Üstəlik, siqaret çəkmək qaraciyər funksiyasını pozur və kimyaterapiya dərmanlarını aktiv metabolitlərinə (metabolizm nəticəsində yaranan məhsullar) parçalamaq üçün lazım olan qaraciyər fermentlərinin miqdarını azalda bilər.

Siqareti tərgitmək kimyaterapiyanı daha təsirli etməklə yanaşı, xəstəliyin gedişini də yaxşılaşdıra bilər.

Braziliyada 2018-ci ildə aparılmış tədqiqat kimyaterapiyadan əvvəl siqareti tərgitməyin xüsusilə kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi (xəstəliyin daha az yayılmış, lakin daha aqressiv forması) olan insanlarda sağqalım müddətlərini yaxşılaşdırdığını bildirdi. Tədqiqatçılara görə siqareti tərgidənlərin median sağqalım müddəti 7 ay, tərgitməyənlərin isə 2,5 ay idi.

Hədəflənmiş müalicələr daha səmərəlidir

Hədəflənmiş müalicələr müəyyən genetik mutasiyaları olan xərçəng hüceyrələrini tanıyan və onlara hücum edən yeni dərman qrupudur. Bu dərman müalicəsinin müsbət tərəfi yalnız sağqalımı uzatması deyil, həm də kimyaterapiya dərmanlarının çoxundan daha az yan təsirə malik olmasıdır.

Tədqiqatlar siqaret çəkməyin xüsusilə pankreas xərçəngi və kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçənginin müalicəsində istifadə edilən müəyyən hədəflənmiş dərmanların (erlotinib) effektivliyini zəiflətdiyini göstərir.

Bunun səbəbləri tam aydın deyil, lakin qan damarlarının vazokonstriksiyasının (damar büzülməsi) hədəf nahiyəyə çatan dərman miqdarını məhdudlaşdırdığı fərz edilir. Hətta az siqaret çəkənlərdə də hədəflənmiş müalicələrə müqavimət riski yüksəkdir.

Bu riski azaltmağın yeganə təsirli yolu siqareti tərgitməkdir. Siqaret vərdişindən imtina edərək dərmanların müddətini və gücünü azaltmadan müalicədə daha təsirli olmasını təmin edə bilərsiniz.

Müalicədən sonra daha sürətli sağalma

Xərçəng müalicələri bədəninizə zərər verə bilər. Siqaret çəkməyin hətta müalicə bitdikdən sonra da bir çox yayılmış yan təsirin şiddətini və müddətini artırdığı göstərilmişdir.

The Oncologistjurnalında 2011-ci ildə yayımlanan tədqiqata görə, müalicənin tamamlanmasından altı ay sonra siqaret çəkməyə davam edənlər çəkməyənlərlə müqayisədə daha çox ağır əlamət və şikayətlərə malikdir:

• Diqqəti toplama problemləri: riskdə 2,46 dəfə artım
• Depressiya: riskdə 2,93 dəfə artım
• Yorğunluq: riskdə 2,9 dəfə artım
• Saç tökülməsi: riskdə 2,53 dəfə artım
• Yaddaş problemləri: 2,45 dəfə daha yüksək risk
• Ağrı: riskdə 1,91 dəfə artım
• Dəri problemləri: 3.3 dəfə daha yüksək risk
• Yuxu problemləri: riskdə 3,1 dəfə artım
• Çəki itkisi: riskdə 2,19 dəfə artım

Tədqiqatçılar həmçinin siqareti tərgitməyin xərçəng müalicəsindən sonra sağlamlığı və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqda əhəmiyyətini vurğulayaraq, tərgidən iştirakçıların simptom şiddəti ballarında mühüm və bəzən çox böyük yaxşılaşmalar olduğu nəticəsinə gəldilər.

İkinci xərçəng riskinin azalması

Siqaret çəkmək ikinci birincili xərçəng riskini artıra bilər. Bunlar ilk şişdən yayılmış (metastaz vermiş) xərçəng deyil, tamamilə yeni xərçəngdir.

Tədqiqatlar siqaretlə xərçəng müalicələrinin kombinasiyasının bəzən bu riski artıra biləcəyini göstərir. Həmçinin siqaret çəkmək xüsusilə qalxanabənzər vəzi xərçəngi olan insanlarda ikinci xərçəng riskini 2 dəfədən çox artıra bilər. Bundan əlavə, tədqiqatlar siqaret çəkən baş və boyun xərçəngi olan insanların ikinci xərçəng riskinin çəkməyənlərlə müqayisədə 5 dəfə yüksək olduğunu göstərmişdir.

Siqareti tərgitmək tütünlə əlaqəli xərçəng riskini azaltdığı kimi ikinci birincili xərçəng riskini də azalda və daha çətin dözülən ikinci müalicələrdən yayınmağınıza kömək edə bilər.

Sevdiklərinizin qorunması

Siqaret çəkmək yalnız çəkən insana deyil, onunla yaşayanlara da zərər verir. Passiv (ikinci əl) siqaret çəkənlərin məruz qaldığı tüstünün təkcə ABŞ-da hər il təxminən 3.000 ağciyər xərçəngi ölümünə səbəb olduğu hesablanır.

Alimlər həmçinin siqaretdəki kanserogen birləşmələrin səthlərə, paltarlara və əşyalara aylarla, hətta illərlə yapışıb xüsusilə körpələr və kiçik uşaqlar üçün sağlamlıq riski yaratdığı “üçüncü əl tüstünün” təsiri barədə geniş araşdırmalara başladılar.

Siqaretin sevdiklərinizə təsiri nəzərə alındıqda vərdişlər dəyişə bilər.

Qənaət

Siqareti tərgitməyin digər yayılmış səbəbi xərcdir. Gündə bir qutu siqaret çəksəniz, ilin sonunadək təxminən 6.300 lirə xərcləyəcəyinizi düşünün. Xərçəng müalicəsi alarkən bu məbləğ xərcləri qarşılamağa kömək edə və tibbi hesabların yarada biləcəyi stressin bir hissəsini azalda bilər.

Hər kəs siqareti həmişəlik tərgitmək həvəsini fərqli şeylərdə tapır. Bəlkə də pulqabınız sizin üçün bunu edən amil ola bilər.

*

• Əlaqəli mövzu: Siqareti tərgitmək üçün 4 tövsiyə – müasir yanaşmalar 

*