FDA, Tekrarlayan Solunum Yolu Papillomatozunda İlk Plazmid DNA Temelli İmmünoterapi Voceryq’e Hızlandırılmış Onay Verdi

Tekrarlayan Ameliyatlara Bağışıklıkla Yanıt: Voceryq, HPV ve Solunum Yolu Papillomatozu

ABD İlaç Dairesi (FDA), 30 Ekim 2026'da, HPV 6 ve 11'in neden olduğu tekrarlayan solunum yolu papillomatozu (RRP) olan erişkinler için Voceryq adlı tedaviye hızlandırılmış onay verdi. Voceryq, ABD'de onaylanan ilk plazmid DNA temelli immünoterapidir: Kas içine yapılan iğne ve kısa elektrik atımlarıyla hücrelere verilen küçük DNA halkaları, bağışıklık sistemini HPV'li hücreleri tanıması için eğitir. Onaya dayanak olan çalışmada, yılda en az üç ameliyat gerektiren 26 erişkinin 7'sinde tedaviden sonraki ilk yıl hiç ameliyat gerekmedi. Bu yazıda RRP'nin ne olduğunu, Voceryq'in nasıl çalıştığını, sonuçların ne anlama geldiğini, 2025'te onaylanan Papzimeos ile farkını ve HPV aşısının bu hastalığı önlemedeki rolünü anlatıyoruz. Önemli bir not: RRP genellikle iyi huylu bir hastalıktır; bu onay bir "kanser aşısı" onayı değildir. Hastalığın kendisini laringeal papillomatoz yazımızda, 2025'teki ilk onayı Papzimeos haberimizde ele almıştık.

Bu konu neden önemli?

RRP nadir görülen ama hastaların yaşamını derinden etkileyen bir hastalıktır. Papillomlar ses tellerinde büyüdükçe ses kısılır, öksürük ve nefes darlığı gelişir; ağır durumlarda solunum yolu tıkanabilir. Tek etkili tedavi yıllarca ameliyattı: Papillomlar temizlenir, ancak virüs dokuda kaldığı için kısa sürede yeniden büyür. Bazı hastalar yılda birkaç kez, ömürleri boyunca onlarca kez ameliyat olur; her ameliyat ses tellerinde kalıcı iz bırakma riski taşır. Sesini kullanarak çalışan kişilerde iş kaybı, sosyal çekilme ve kaygı da sık görülür (HPV'ye bağlı hastalıkların psikolojik etkileri).

Bu nedenle, hastalığın nedeni olan HPV'li hücreleri bağışıklık sistemiyle hedefleyen tedaviler önemli bir yaklaşım değişikliğidir. Voceryq aynı zamanda DNA temelli ilaç teknolojisinin ilk ruhsatlı uygulamalarından biri olduğu için, tedavi edici aşılar ve HPV'ye karşı tedavi edici aşılar alanında da dikkatle izleniyor. Öte yandan, hızlandırılmış onay ve tek kollu küçük bir çalışma, sonuçların dikkatle yorumlanmasını gerektiriyor (ilaçların onay süreci).

Voceryq nedir?

Voceryq, HPV 6 ve 11'in yol açtığı tekrarlayan solunum yolu papillomatozu olan erişkinlerde ameliyat ihtiyacını azaltmak için geliştirilmiş, plazmid DNA temelli bir immünoterapidir. Kas içine iğne ve kısa elektrik atımlarıyla verilir; bağışıklık sistemini HPV taşıyan hücreleri tanıması için eğitir. FDA, Ekim 2026'da hızlandırılmış onay verdi.

Tekrarlayan solunum yolu papillomatozu nedir?

RRP, insan papilloma virüsünün (HPV) siğil yapan "düşük riskli" tipleri olan HPV 6 ve 11'in solunum yolunda, en sık gırtlakta ve ses tellerinde, siğil benzeri büyümelere (papillom) yol açtığı kronik bir hastalıktır. Rahim ağzı ve boğaz kanserine yol açan HPV 16 ve 18'den farklı olarak bu tipler genellikle kansere yol açmaz; ancak nadiren papillomlarda kansere dönüşüm görülebilir (HPV ve baş-boyun kanserleri).

Hastalığın iki yaş grubunda iki tepesi vardır. Çocuklukta başlayan tip genellikle doğum sırasında annede bulunan virüsün bebeğe geçmesiyle gelişir, çoğunlukla 5 yaşından önce ortaya çıkar ve daha sık ameliyat gerektirir. Erişkinde başlayan tip çoğunlukla 20–40 yaşlarında görülür ve genellikle cinsel yolla bulaşır. Belirtiler ses kısıklığı, kronik öksürük ve nefes darlığıdır; özellikle çocuklarda astım ya da bronşit sanılarak tanı gecikebilir; nadiren balgamda kan görülebilir (öksürürken kan gelmesi). Tanı, gırtlağın ince bir kamerayla incelenmesi (laringoskopi; endoskopi nedir?) ve biyopsi ile konur.

Voceryq nasıl çalışır?

Voceryq iki plazmid içerir. Plazmidler, ilk olarak bakterilerden elde edilen küçük, halka şeklindeki DNA parçalarıdır. Birincisi HPV 6 ve 11'e ait belirli proteinlerin, ikincisi bağışıklık yanıtını güçlendiren interlökin-12 (IL-12) adlı molekülün genetik tarifini taşır. İlaç, CELLECTRA 5PSP adlı bir cihazla kas içine enjekte edilir. Cihaz aynı anda çok kısa elektrik atımları uygular; bu yönteme elektroporasyon denir. Elektrik atımları hücre zarında geçici ve geri dönüşümlü gözenekler açarak DNA'nın kas hücrelerine girmesini kolaylaştırır.

Kas hücreleri bu tarifle HPV proteinlerini ve IL-12'yi üretir. Bağışıklık sistemi bu proteinleri "yabancı" olarak tanır ve HPV 6 ve 11'e özgü T hücreleri oluşturur. Bu T hücreleri solunum yoluna ulaşarak virüsü taşıyan hücreleri hedefler. Çalışmada tedaviyle oluşan HPV'ye özgü sitotoksik (hedef hücreyi yok eden) T hücrelerinin 52. haftada hâlâ kanda bulunduğu ve yeni T hücresi gruplarının papillom dokusuna ulaştığı gösterildi. Böylece amaç yalnızca papillomu almak değil, nüksün kaynağı olan virüslü hücreleri bağışıklık yoluyla azaltmaktır (immünoterapi ve aşılar).

Tedavide önce standart ameliyatla papillomlar temizlenir; ardından yaklaşık 9 haftalık bir dozlama dönemi uygulanır ve bu dönemde ek ameliyat gerekmez. Bu yaklaşım, DNA teknolojisinin daha önce yalnızca deneysel aşılarda ve klinik çalışmalarda kullanılan bir yöntemini ilk kez ruhsatlı bir tedaviye dönüştürüyor (mRNA ve DNA temelli aşı çalışmaları). HPV'ye karşı tedavi edici aşı fikri, HPV 16 ilişkili baş-boyun kanserinde de araştırılıyor (PDS0101 çalışması, Dr. Refika Yiğit'in tedavi edici aşı çalışması).

Kanıtlar: çalışma ne gösterdi?

FDA onayı, 32 erişkin RRP hastasının katıldığı açık etiketli, çok merkezli, tek kollu bir çalışmaya dayanır. Hastaların tedavi öncesindeki 12 ayda en az iki ameliyat geçirmiş olması gerekiyordu. Onayın temel sonucu, en ağır seyirli gruptan, yani önceki yılda en az üç ameliyat geçirmiş 26 hastadan geliyor: Bu hastaların 7'sinde (%27) tedaviden sonraki ilk yıl hiç ameliyat gerekmedi. Bu hastalar tedavi öncesi yılda ortanca 4,5 ameliyat geçirmişti.

2025'te Nature Communications'ta yayımlanan tüm hasta sonuçlarına göre, 32 hastanın %81'inde ameliyat sayısı önceki yıla göre en az bir azaldı, %72'sinde en az yarıya indi; ortanca azalma yılda 3 ameliyattı. Üretici, ikinci ve üçüncü yıllarda da yararın sürdüğünü bildiriyor; ancak bu uzun dönem veriler henüz FDA değerlendirmesinin parçası değildir.

Bu sonuçlar nasıl yorumlanmalı? RRP'nin seyri hastadan hastaya ve zaman içinde değişebilir; bazı hastalarda hastalık kendiliğinden yavaşlayabilir. Karşılaştırma grubu olmayan bir çalışmada, ameliyat sayısındaki azalmanın ne kadarının ilaçtan kaynaklandığını kesin olarak söylemek zordur. Hızlandırılmış onay da bu nedenle verilmiştir: Ameliyat sıklığının azalması, gerçek klinik yararı "makul ölçüde öngören" bir ara sonuç olarak kabul edilmiş, üreticiden yararı doğrulayan yeni çalışmalar istenmiştir.

Papzimeos ile farkı ne?

RRP için onaylanan ilk tedavi, Ağustos 2025'te tam FDA onayı alan Papzimeos'tur (zopapogene imadenovec). Papzimeos da HPV 6 ve 11 proteinlerine karşı bağışıklık oluşturur, ancak bunu çoğalamayan bir adenovirüs taşıyıcısıyla yapar ve 12 hafta içinde 4 kez deri altına uygulanır. Onay çalışmasında 35 hastanın 18'inde (%51) tam yanıt, yani ilk yıl hiç ameliyat gerekmemesi sağlandı. Voceryq'te bu oran onay grubunda %27'dir. Ancak iki çalışmanın hasta grupları, tam yanıt tanımları ve tedavi tasarımları farklıdır; ilaçlar doğrudan karşılaştırılmamıştır.

Güvenlik ve yan etkiler

Çalışmada en sık görülen yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı ve kızarıklık, baş ağrısı, yorgunluk, tansiyon yükselmesi, bulantı ve baş dönmesiydi. Yan etkilerin çoğu hafif-orta düzeyde ve geçiciydi; tüm hastalar çalışmayı tamamladı. Elektroporasyonla ilişkili olarak kısa süreli kas kasılmaları, uygulama yerinde geçici kanama, kaygı, bayılma hissi ve kas enzimlerinde geçici yükselme görülebilir. Uygulamadan sonra hasta en az 30 dakika izlenir. Uygulama bölgesiyle aynı tarafta kalp pili ya da defibrilatör, metal implant ya da cilt sorunu olan hastalarda bu bölgeye uygulanmamalıdır.

RRP'de diğer tedavi seçenekleri

Voceryq ve Papzimeos, mevcut tedavilerin yerini değil, yanını dolduruyor. Temel tedavi hâlâ papillomların ameliyatla, ses tellerini koruyarak temizlenmesidir. Sık tekrarlayan ya da alt solunum yollarına yayılan hastalıkta damar yoluyla ya da doğrudan lezyona verilen bevasizumab gibi ek tedaviler kullanılabilir; bunlar RRP için onaylı değildir ve kullanım deneyime dayanır.

Korunma: HPV aşısının rolü

RRP'nin en etkili çözümü, hastalığın hiç ortaya çıkmamasını sağlamaktır. HPV 6 ve 11'i kapsayan aşılar (dört değerlikli ve dokuz değerlikli aşılar) bu tiplere karşı yüksek koruma sağlar. Anne adaylarının ergenlikte aşılanması, doğumda bebeğe virüs geçişini ve çocukluk çağı RRP'sini azaltır; erişkinlerde de aşı, erişkinde başlayan RRP'nin önlenmesine katkı sağlayabilir (Gardasil 9, HPV aşısının 20 yılı).

Erkeklerin de aşılanması, virüsün toplumdaki yayılımını azaltarak hem RRP'yi hem de HPV'ye bağlı kanserleri önlemeye katkı sağlar (erkek çocuklara HPV aşısı, HPV dahil önemli aşılar). Mevcut aşılar koruyucudur; zaten var olan RRP'yi tedavi etmez. Ancak bazı merkezler, RRP'li hastalarda ameliyat sonrası aşılamanın nüksleri azaltabileceğini bildirmiştir; bu kullanım henüz standart değildir.

Türkiye'de durum

Hekiminize sorabileceğiniz sorular

• Papillomlarımda HPV tipi belirlendi mi? Displazi (hücre değişikliği) var mı?
• Yılda kaç kez ameliyat oluyorum ve bu sıklık artıyor mu?
• Ses tellerimi korumak için hangi cerrahi yöntem kullanılıyor?
• Ek tedavi (ör. bevasizumab) benim için uygun mu?
• Yurt dışında immünoterapi ya da bir klinik çalışma seçeneği var mı?
• Ben ya da ailem HPV aşısı olmalı mı?

Sıkça Sorulan Sorular

Voceryq nedir?

Voceryq, HPV 6 ve 11'in yol açtığı tekrarlayan solunum yolu papillomatozu olan erişkinlerde ameliyat sıklığını azaltmak için geliştirilmiş, plazmid DNA temelli bir immünoterapidir. Kas içine iğne ve kısa elektrik atımlarıyla verilir. FDA, 30 Ekim 2026'da hızlandırılmış onay verdi.

Tekrarlayan solunum yolu papillomatozu (RRP) nedir?

RRP, HPV 6 ve 11'in solunum yolunda, en sık ses tellerinde siğil benzeri büyümelere yol açtığı kronik bir hastalıktır. Ses kısıklığı, öksürük ve nefes darlığına neden olur. Genellikle iyi huyludur ama ameliyatla temizlense de sık tekrarlar.

Voceryq ne kadar etkili?

Yılda en az üç ameliyat geçiren 26 erişkinin 7'sinde (%27) tedavi sonrası ilk yıl hiç ameliyat gerekmedi. 32 hastanın %81'inde ameliyat sayısı azaldı. Çalışma tek kolludur; yararın yeni çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.

RRP önlenebilir mi?

Evet, büyük ölçüde. HPV 6 ve 11'i kapsayan aşılar bu tiplere karşı koruma sağlar. Avustralya'da ulusal aşı programından sonra çocukluk çağı RRP sıklığı 100.000 çocukta 0,16'dan 0,02'ye düştü.

Sözlük

RRP

Tekrarlayan solunum yolu papillomatozu; HPV 6 ve 11'in solunum yolunda tekrarlayan siğil benzeri büyümelere yol açtığı hastalık.

Papillom

Siğil benzeri, iyi huylu doku büyümesi.

HPV 6 ve 11

Siğil yapan, kansere nadiren yol açan "düşük riskli" HPV tipleri.

Plazmid

İlk olarak bakterilerde tanımlanan küçük, halka şeklindeki DNA parçası; ilaç olarak genetik tarif taşımak için kullanılır.

Elektroporasyon

Kısa elektrik atımlarıyla hücre zarında geçici gözenekler açarak DNA'nın hücreye girmesini sağlayan yöntem.

IL-12

İnterlökin-12; T hücrelerini uyararak bağışıklık yanıtını güçlendiren molekül.

Tedavi edici immünoterapi

Var olan bir enfeksiyon ya da hastalığa karşı bağışıklık sistemini harekete geçiren tedavi.

Hızlandırılmış onay

Ciddi hastalıklarda, gerçek yararı öngördüğü düşünülen bir ara sonuca dayanarak verilen ve doğrulayıcı çalışma gerektiren FDA onayı.

Laringoskopi

Gırtlağın ve ses tellerinin ince bir kamerayla incelenmesi.

Tam yanıt

Bu çalışmada tedaviden sonraki 12 ayda hiç ameliyat gerekmemesi.